Page 19 - Дойдум Уус-Алдан Хорого

г ::::::;:::::;:::::::::::::::::::::::::,1..... Хоро нэһилиэгин историята — .............................................
кыыстаах эбит. Өтөҕөр-Тулааһынтан Асхар төрүүр, иккис кэргэниттэн Мотох төрүүр.
В.Л.Серошевскай «Якуты» диэн монографиятыгар 1892 сыллааҕы туругунан Саха сиригэр баар
улуустары барыларын нэһилиэктэринэн хаһаайыстыбаларын, киһитин ахсааныгар тиийэ наардаан
киллэрбит. Онно Хоро диэн ааттаах нэһилиэк түөрт улууска баара костер.

Улуус аата О руода Д ууһа ахсаана
ахсаана Эр дьоно Дьахтара
1. А рҕаа Х ан ал ас 3 205 186
улууһа
2. Б ороҕон улууһа 3 503 483
3. С ун таар улууһа 4 565 592
4. Үоһээ Бүлүүгэ 2 294 242
Бары та: 15 оруода 1 567 1 503
3 070 киһи
Онтон 1865 сыллаахха Маак оҥорбут испиэһэгэр Сунтаар уонна Үөһээ-Бүлүү хоролорун ахсаана
бэриллэр. Манна көстөрүнэн ханнык алааска олорбуттара, хаһаайыстыбаларын ахсаана, хас эр
киһи, хас дьахтар баара ыйыллыбыт.
Алаас аата Х аһаайы сты ба Эр дьоно Дьахтара
ахсаана
С аты с 28 86 75
Ы нах өлбүт 13 39 35
Э лгээн 4 13 16
А лаас аата Х аһаайы сты ба Эр дьоно Дьахтара
ахсаана
Улгупта 16 47 37
Ч ээгдэ 21 65 58
Т аппалаах 10 31 28
О й б он маар 7 22 29
Коппох 9 31 27
М унду күел 7 24 22
Бэс күол 4 13 8
М экэр и 9 30 25
Х ары йалаах 6 18 15
Бакам да 5 10 3
Куругг үрэх 2 2 7
Барыта 141 431 385
х аһ аай ы сты б а 816 киһи
XIX үйэ бүтүүтүгэр саха олоҕун чинчийбит, үөрэппит В.Л. Серошевскай «Якуты» диэн
монографиятыгар сыһыарыыга киирбит табылыыссатыгар оччотооҕу кэмнэ Саха сиригэр баар
улуустар нэһилиэктэрин ааттарын уонна аҕа уустарынан ылан көрдөххө, чопчу Хоро нэһилиэгэ
диэн ааттаах түөрт нэһилиэк баара ыйыллыбыт. Ол курдук, Арҕаа Ханаласка-3, Бороҕон улууһугар
(билиҥҥитэ У ус-Алдан улууһугар)-3, Бүлүү уокуругар: Сунтаар улууһугар-2 аҕа уустаах Хоро
нэһилиэктэрэ бааллара костер. Үөһэ этиллибит В.Н. Скороходкин тылыттан суруллубут үһүйээҥнэ
этиллэринэн, Хоро тоҕус уоллааҕа. Оттон XIX үйэ бүтүүтүгэр В. Л. Серошевскай суруйбут «Якуты»
диэн монографиятыгар табылыыссатыгар түөрт эрэ улууска Хоро диэн ааттаах нэһилиэк баара
костер. Арай Хоро уолаттара араас сиргэ-дойдуга тиийэн олохсуйан аҕа уустарын төрүттээбиттэрэ
диэн этиини итэҕэйэр буоллахха, биллэн турар хас эмэ сүүһүнэн сыллаах үйэлэр солбуйсан
аасыһыыларыгар сир-дойду аата уларыйыан соп. Ол эрээри, В.Л. Серошевскай табылыыссатыгар
тонной кэллэххэ, Верхоянскайга уонна Халыма улууһугар Бороҕон диэн ааттаах икки нэһилиэк
баара костер. Үһүйээҥҥэ этиллэринэн, Хоро Мүрүгэ олохсуйбут дэнэр. Онтон ыллахха, Мүрү
алааска Бороҕон диэн киһи баар буола сылдьыбытын туһунан уонна Мүрү алаас эҥэрин Бороҕон
СИрэ, Бороҕон улууһа диэн аатырбыта син балайда буолла. Итинтэн сиэттэрэн таһаардахха, Мүрү
алаастан төрүттээх аҕа ууһун, ол эбэтэр Хоро сыдьааннарын Бороҕоттор диэхтэрин эмиэ сөп
курдук. Онон үһүйээҥнэ «улахан уол хоту Алыһыай сиригэр олохсуйбут, киниттэн Алыһыай
Хоротун балыгынан, булдунан дьарыгырар, эбэҥки анардаах дьоннор үөскээбиттэр» диэн этиллэр.
Окон, Верхоянскайга уонна Халымаҕа суруллубут Бороҕон нэһилиэктэригэр баар аҕа уустарын
Тврүттэрэ Хоро уолаттара төрүттээбит аҕа уустара буолуохтарын эмиэ сөп курдук.

СГУ культурология салаатын бүтэрээччи
Евдокия Михайловна ОКОЕМОВА дипломнай үлэтиттэн. 2004 с.

15