Page 54 - Дойдум Уус-Алдан Хорого

................ ......... Дойдум - Уус-Алдан Хорото = = = = = 1 = = = = = = = = = = = = =

Хоро нэһилиэгин былыргы түргэн туттуулаах үлэһит
дьоннорун тустарынан норуот сэһэннэрэ

Ньыкаандыра оҕонньор
Х1Х-с үйэ саҥатыгар, илин үрэххэ Тыаныкы диэн сиргэ, икки уоллаах, Копырин Никандр диэн
ыал олорбут. Бу киһи ааттаах түргэн туттуулааҕын уонна үлэтигэр хаачыстыбалааҕын туһунан
оччотооҕу дьоннор биһирээн да, сөҕөн-махтайан да номох гынан кэпсэтэллэрэ.
Үгүстэн биир холобуру аҕыннахха, маннык. Ньыкаандыра биир күн тыаҕа тахсан үүнэн турар
тиити охторон, үс үүттээх бүтэй баҕанатын үүтүн сүгэнэн тэһэн, суоран онорон, 30 баҕана буорун
хаһан, сиэрдийэтин кэрдэн, таһан, эриэннээн, наһыйан баҕанатыгар уган, бүтэрэн, киэһэ аһылыкка
расчеттаан дьиэтигэр киирэрэ үһү.
Ньыкаандыра биир сарсыарда тыаҕа тахсан, үүнэн турар обулуохалаах маһы булан, суулларан,
онтукатын сүгэнэн үөрэҕэстээн, хайытан, тыыран сили иттэн баайар быа оностон, собоҕо аналлаах
үс дьары (түүнү) баайан оҥорон бүтэрэн, балыктаах күөлүгэр уган киирэрэ үһү.

Тирээп Бүөтүр
Эмиэ Х1Х-с үйэ саҥатыгар «Тыаныкы» орто үрүйэтигэр олохтоох Копырин Петр Федотович
диэн бэрт модьу-таҕа көрүҥнээх, уҥуоҕунан 2,1 метр үрдүктээх киһи төрөөн-үөскээн ааспыт.
Арай ону Бээрийэ киһитэ Маҥкы Баанньа диэн киһи кулгааҕын үөһэ эминньэҕинэн куотара үһү.
Бүөтүр ол киһини мае тардыһан кыайар эбит. Бу киһи эмиэ сүрдээх кыайыылаах түргэн тут-
тунуулаах киһи эбитэ үһү. Бүөтүр оччотооҕуга сомуогар бэстиэн кэтэрдэн эстэр туукка сааны
илиитигэр тутан, боруогу атыллаан ааны тахсан иһэн аан боруогар сомуогун тардан, иһин түгэҕэр
түһэттэрэн өлбүт.

Семен Свинобоев
Илин үрэххэ «Кэнкээкигэ» олохтоох Свинобоев Семен Егорович диэн бэрт тэтиэнэх, ааттаах
мае, тимир ууһа киһи олорбута. Сэмэн бар дьонугар Дьөгүөссэ Сэмэнньэтэ дуо дэммит, хорсун
үлэһит киһи аҕатын уус идэтин ситиһиилээхтик салҕаан, көрүҥнэргэ, ордук тутууга түргэнинэн,
кыайыылааҕынан баһыйа түһүтэлээбитэ. Оччотооҕуга тугу барытын илии, хары күүһүнэн бы-
һаарар кэмҥэ Сэмэнньэ сөҕүмэр көрдөрүүлэрин билиҥҥи дьон омуннааҕын, күүркэтии курдук
өйдүөхтэрин сөп. Сэмэнньэ сүүрбэччэлээх уолан эрэлик сылдьан, Чыраанай ийэтин ууһун
олохтооҕо, аатырбыт күүстээх, олоҥхоһут Е.А. Буурсапка ампаар маһын кэрдэргэ кэпсэппит.
Сарсыарда эрдэ туран ыал ыгар тиийбитигэр, Дьэрэмэй оҕонньор кэрдиэхтээх тыатын ыйан биэрбит.
Сэмэнньэ күнүс чэйдээбэккэ эрэ кэрдэн баран, иккис омурҕан кэмин саҕанатөннөн киирбит. Оҕон-
ньор «маскытган төһөтүн кэртин?» диэн ыйыппытыгар, «бүтэрдим ээ» диэбит. Ити курдук сэттэлии
метрдээх 100 бэрэбинэни икки дубук омурҕан кэмигэр кэрдэн бүтэрбит. Маһы суорарыгар ханнык
даҕаны суон хатырыктаах бэрэбинэни төбөтүттэн саҕалаан төрдүгэр тиийэ суорарынан биир да
сиринэн быспакка, хайа тэлэкэлээн кэбиһэрэ. Оройуон киинин этээстээх оскуолатын тутууга, бэрэбинэ
суоруутугар Дүпсүн аатгааҕа, олоҥхоһут Арамаан Алексеевтыын арыл-барыл эбитэ үһү. Күнҥэ
15-20-лии бэрэбинэни холкутук суораллара үһү. Мүрүгэ сааскы муҥхаҕа чардааты алларарыгар
ынах ханнын саҕа көһөҥө муустары логлоруталаан хайыҥна быраҕаттыырын үгүс дьон көрбүттэр.
«Дружба» эрбии суоҕуна аан холуодатын сүгэнэн олуктабааран олордоллоро. Итинник үлэҕэ кини
бэрэбинэни быһыта охсор кэчиктэрэ быыстала суох суккураччы тохто турар буолара. Хотутара
бэрдэ, биирдэ да сыыһа халты охсубата. Хотуурунан от охсуутугар тэҥнээҕэ эмиэ аҕыйаҕа. Дьиҥ
чахчы сүгэлээх сүүнэтэ, хотуурдаах хорсуна, уус туйгуна кини этэ.

Дьогүоссэ Свинобоев
Сэмэнньэ аҕата. Бырдьа аҕатын ууһун төрүт олохтооҕо Тыама күөл хоту халдьаайытын
анныгар, кэнники Мүрү иһигэр, Тоһоҕо күөл арҕаа өттүгэр Булуҥ дэнэр миэстэҕэ олорбута. 1920-
30-с сыллар саҕана сэттэ уончата буолан эрэр аҕатын ууһугар «Дьөгүөссэ» оҕонньор диэн ытыкта-
быллаахтык ааттанара. Наадыйдаҕына тимири да уһанар эрээри, сааһын тухары ордук идэтинэн
дьарыктаммытынан уһулуччулаах мае ууһа, дьон этэллэринэн, маһы ыллаппатах эрэ киһи. Кол-
хозка киирэн Мүрүгэ олохсуйан баран, наар уһаммыта. Сайын олбуорун иһэ уһанар сыах курдук,
кыайбата, сатабаата диэн суоҕа. Сайыҥҥы таһаҕаска анаан киэҥ-куоҥ тэлиэгэлэри, дьоҕус кылыы-

50