Page 58 - Дойдум Уус-Алдан Хорого

............. ...........................— Дойдум - Уус-Алдан Хорою = = = = = ^ ^

Өктөөп революциятын иннинэ сахаттан 3 эрэ врач тахсыбыта, Скрябин уонна Слепцов универ­
ситеты бүтэрээт армияҕа ыҥырыллыбыттара. Үгүс саха-врач П.Сокольников 20-чэ сыл Чурапчыга
враһынан үлэлээбитэ.
Хоро нэһилиэгэр Илин Баска Күүлэйэптэр төрүттэрэ Кыһыл Ойуун диэн төрөөн-үөскээн олорбута
былыргы үһүйээннэртэн биллэр.
Ноговицын Семен Павлович - Бочоох
Кини дьоно Хандаабыкы Өлөҥ көлүйэтин уонна Суоттаайы диэн алаастар икки ардыларынан
тыаны солоон олорбуттара. Онтон кэлин Майаҕаска олохсуйбута. Бочоох Сэмэн сүрдээх мындыр,
барыга барытыгар дьоҕурдаах мае ууһа киһи этэ. Кэлин ыҥырыыга сылдьар уҥуох тутааччы
буолбута, илбийэр, массажтыыр этэ. Уҥуох алдьаныытын туттараары хирург быраас Окоемов
Николай Иванович ыҥыран көмөлөһүннэрэрэ. Кини кэпсиирэ: «Унуох алдьаммыт сиринэн уһуннук
имэрийдэххэ, уҥуох хайдах алдьаммыта киһи илиитигэр биллээччи. Ону орун-оннугар барытын
кыырпах кыра унуохтары кытта, хантан бытарыйан тахсыбытын киллэрэн баран, сарт оҥорон
быанан баайыллааччы. Ол быа атах искэнэ таттаҕын аайы чиҥэтэн бэриллээччи, итинник маһынан
адарайдыы оҥоһуллубут сарт сагын сылдьарын мэһэйдээбэт буолан, тостууну түргэнник оһорор»,-
диэн сэһэргиирэ.
Дьячковскай Степан-Баһааннаах уола
Илин үрэххэ, Бүтэй иһин халдьаайытыгар тумул үрдүгэр нуучча дьиэтигэр олорбута. Бу оҕон-
ньор бөдөҥ төбөлөөх, кугас баттахтаах, киэҥ эрилкэй харахтаах, суон соҕус орто уҥуохтаах
киһи. Кини отоһуттуур идэлээҕэ. Хаанньыт, түөнү уурар, уҥуоҕу тутар өссө тугу оҥорорун өй-
дөөбөппүн. Киниэхэ кэлээччи-барааччы элбэх этэ. Биирдэ томтор таҥаратын дьиэтиттэн таҥараҕа
тигиһиннэрэ кэлбиттэр этэ. Онно баһаам элбэх киһи дьиэҕэ лыык курдук ыга симсибиттэрэ.
Конников Гаврил Илларионович
Нэлим Маҕан атыыр диэн сиргэ төрөөбүт, кэлин Чаранҥа олохсуйбут киһи, эмиэ унуох
тутуутунан, түөнүнэн, массажтааһынынан дьарыктаммыта. Бэрт элбэх киһини унуохтара ал-
дьаммыттары тутан абыраабыта. Дьарҕа ыарыыга түөнү ууран эмиэ үчүгэй оҥортуура. Мас-
сажтаан ыарыыны мүлүрүтэрэ. Кэлин врачтартан көҥүл ылан, аһаҕастык эмтиир буолбута.

Туһаныллыбыт литература:
1. Челезов В.Н. Здравоохранение в дореволюционной Якутии.-В кн.: Ученые записки. Вып.4.
АН СССР. Якут.Фил.Ин-т ЯЛИ.-Якутск; Кн. Изд-во, 1956,- с. 48-55.
2. Бурцев Н.Д. Олонхоһуттар: 1. Мохочоос уола-Мүрү саһарҕата, 1992, балаҕан ый 29 к.
3. Прудецкай И. Удаҕан Хобороос кыырыыта.

Олонхоһуттар

Хоро олоҥхоһуттара Халдьаайы бырдьаҕа эрэ бааллар эбит.
Попов Митрофан Андреевич - Мочохоос уола. Халдьаайы Бырдьа олохтооҕо. 1850 с. диэки
төрөөбүт буолуохтаах диэн тоҕус уончалаах Крылов Николай Иванович, 1960 с. 90 сааһыгар
өлбүт Бурцев Афанасий Степанович сабаҕалыыллара. Митрофан эдэригэр Бүлүү сүнньүнэн Лена
умнаһынааҕы улуустарынан Бодойбонон, Охотскайынан, оннооҕор Аляскаҕа тиийэ диэлийэн
сылдьыбыт киһи. Кини элбэх сыл үлэлээн, олоҥхолоон аһаан, «уон улууһун долобойдоон, киэҥ
сирдэринэн» сылдьыбыт эбит. 1912 с. Лена оробуочайдарын хамсаһыннарын кэмигэр Бодойбоҕо
баара үһү. Тыаҕа мае кэрдиитигэр сылдьыбыт. Событиеларга быһаччы кыттыбатах эрээри, үгүс
өттүн көрбүт, истибит. Күннээн олоҥхолообут сирдэрэ: Лена умнаһынааҕы улуустар, Бодойбо,
Якутскай куорат. Ол саҕана араас улуустар аатырбыт олоҥхоһуттарын элбэҕи истибит, сорохторун
кытта күрэхтэспит киһи. Олоҥхоһутун таһынан былыргы.сэһэннэри, остуоруйалары, нэһилиэктэр,
аҕа, ийэ уустарын төрүттэрин тустарынан үһүйээннэри олус элбэҕи билэрэ. Олору дьоҥҥо сэһэр-
гиирин сөбүлүүрэ. Бороҕон улууһун былыргы кулубата Кылыкынай (Васильев Степан Иннокен­
тьевич) Мүрү уутун көһөрөргө сорунуутугар биир киһи кыраабыта үһү. Ол кырыыһы үтүктэн
иһитиннэрээри гынарын, дьон тулуйан истибэккэ тохтотон кэбиһэллэрэ диэн кэпсииллэр. 1935 с.
Мүрү Чараҥар буолбут ыһыахха П.А. Ойуунускай атын олоҥхоһуттары кытта кинини эмиэ ыныр-
тарбытын «аны кэлэн, оннук улуу киһиэхэ олоҥхо олоҥхолуох бодолоох киһибин дуо» диэн кык-
кыраччы аккаастанан кэбиспит.

54