Page 63 - Дойдум Уус-Алдан Хорого

......... ....= .. , = Хоро нэһилизгин историята 11 1 - ............................................................. ....

таһынан тимир, мае ууһун ааттааҕа. Кини сэһэннэриттэн сурукка тиһиллэн хаалбыта диэн Сэһэн
Боло «Ленаҕа нуучча кэлиэн иннинээҕи Саха олоҕо» кинигэҕэ «Бэрт Хаара булчут», «Бэрт Хаара
Куйуурдуур», «Чыычаах күөрэгэй тууһут» диэн сэһэннэрэ 1934 с. 64 сааһыгар суруттарбыта кинигэ
/65, 66, 67/ бэчээттэммитэ.
Орлов Николай Иванович /Бөөдьүөс/ 1896 С.-1979 с./. Хоро нэһилиэгэр Илин Бырдьаҕа
Кураанахтолоон диэн сиргэ төрөөбүтэ. Кини былыргы көлүөнэ дьон элбэх олонхолорун, сэһэннэрин
истэ улааппыт киһи. Ол да иһин, бэйэтэ эмиэ элбэх кэпсээннээҕэ. Олортон Н.Д. Бурцев суруйан
ылбыт сэһэнинэн «Тоҕус уоллаах Долоон эмээхеин», Орловтар төрүччүлэрин олорбут сирдэрин,
күүстээх дьоннор тустарынан сэһэннэри о.д.а. сэһэргиирэ. Кини биир уратытынан, уутугар-хаарыгар
киирэн кэпсии олордоҕуна туораттан ким эрэ быһа түһэн саҥардаҕына, ах баран тохтоон кини
саҥатын олус болҕойон истэрэ уонна күлэн-үөрэн сэнээрбитинэн барара, болҕомтолоохтук сэҥээрэн
истэрэ.
Гуляев Прокопий Иннокентьевич-1868 с. Хоро нэһилиэгэр Илин үрэххэ Дьэҥкиидэ күөлүн
хоту үрдүгэр Тыла суоҕу кытта бииргэ олорбута. Кини олус элбэх былыргы сэһэннэри билэрэ.
Олортон биллэринэн Улуу Кудаҥса, Кыһыл Ойуун, ойуун абааһыларын харсыһыылара о.д.а. Кини
икки хараҕа суоҕа. 1920-е сылларга П.А. Ойуунускай Тандаҕатахсан иһэн хоно сытан кэпеэппитэ
үһү диэн кэпсииллэрэ.
Скороходкин Василий Николаевич-1878 с. Хоро нэһилиэгэр Майаҕаска олорбута. 1930
сыл тохсунньу 3 күнүгэр кулаахха сууттанан Беломорканал үлэтигэр уола Хабырыыстыын көскө
ыытыллыбыттара. Эргиллэн кэлэн Дьокуускай куорат Курашов уулуссатыгар олорон өлбүтэ. Бу
улахан киэҥ биллиилээх сэһэнньит. Кини биир биллэр сэһэнинэн «Улуу Хоро» туһунан сэһэнэ баар.
Ховров Павел Абрамович /Мөттө/-1878 С.-1966 с./ Хоро нэһилиэгэр Чаҕадымаҕа төрөөбүт
киһи. Кини К-Агроном колхоз биир бастыҥ тутуутун үлэһитэ. Кини дьээбэлээх, көрүдьүөс дьону
күллэртиир бэрт элбэх кэпсээннээҕэ. Ол туһунан «Мүрү саһарҕата» хаһыат 1993 с. муус устар ый
1-гы күннээҕи нүөмэригэр Н.Орлов суруйбут «Мөттө Байбал кэпсээннэрэ» диэн үс кэпсээнэ баар.
Бурцев Афанасий Иванович /Хоҥхочох/. Хоро нэһилиэгэр Нэлимҥэ төрөөбүтэ. Бу киһи
көрүдьүөстээх кэпсээнньитинэн аатырара. Кини биир кэпсээнин Орлов Н.А. «Мүрү саһарҕата»
хаһыат 1992 с. от ыйын П күнүнээҕи нүөмэригэр «Байанай биэрдэҕинэ»диэн кэпсээнин бэчээтгэппитэ.

Хобуруоп Байбал Абрамович /Мөттө Байбал/
көрдөөх сэһэннэрэ

Хоро нэһилиэгэр Майаҕаска Хобуруоп Байбал Абрамович /Мөттө/ диэн сүрдээх көрүдьүөс
кэпсээннээх киһи олорбута. Кини оччотооҕу колхоз биир туруук үлэһитэ, «Чаҕадыма» колхоз пред-
седателэ. Болуотунньук бэрдэ. Майаҕас бөһүөлэгин тутуутугар үгүс сыратын биэрбит кырдьаҕас.
Отчут бастыҥа, кыдамаһыт ааттааҕа этэ. Бэйэтэ модьу көрүннээх тэтиэнэх киһи. Кини сынньалан
кэмигэр омурҕаннарга чэйдии олорон дьону күллэрэн сэргэхситиэн баҕардаҕына, айаҕын ханньары
тардан уоһун хамсатааччы. Аһаары төбүрүөннээн олорор дьоҥно туһаайан: «Дьэ, ноколоор, сирэй-
бит хайаҕаһын хамсатан көрүөҕүҥ эрэ», - диэччи.
Былыр Томтор танаратын дьиэтигэр «Чаҕадыма» алааска олорон таҥараҕа тиксэ барбыт.
Онно мааны таҥаһын: сарыы сон, кыл сэлээппэ, сана оҕус тириитэ ыстаанын кэтэн дьиэтиттэн
аттаммыт. Томторго тиийэн танараҕа тиксэн баран, төннөрүгэр күн тиит баһыгар түһэн эрэрэ
үһү. Мөттө кытыгыраһынан аатырбыт киһи. Кини диэтэх киһи томтор сыырын таннары анньынан,
Бүлтээйи халдьаайытын аннынан, оҕуруоту ортотунан, Воробьеву быһа түһэн, Тарыннаах атаҕынан
тамаралаан, Мыдаама киэҥ хонуутун устун быыралаан, икки ньилбэгэ түөһүн этигэр ньиллиргэччи
охсуолаан, уутугар-хаарыгар киирэн, хонноҕо аһыллан сүүрэн истэҕинэ, тирии ыстаанын сиэбигэр
уктубут испиискэтэ аалыллан умайан күлүбүрээн эрэрин, өттүгүн сабыта охсон умуруора испит.
Биирдэ өйдөөн көрбүтэ, Майаҕаһын ыалыгар бу тиийэн кэлбит эбит. Онно ыалга сылдьан аһыах-
тааҕа эбитэ үһү. Онтуката баара, сүүрэн испит күүһэ бэрдиттэн кыайан тохтообокко, Майаҕас
аартыгар кэтиллэ түспүт. Ыксаан туормастаары олоро биэрбит. Олорбутунан сыыры тоҕо суха-
лаан тахсан тохтоон тура түһэн көрүммүтэ, хаарыан сана оҕус тириитэ ыстаана туһата суох
буола хайытгаламмыт эбит. Онтон ыла Майаҕас аартыга киириилээх-тахсыылаах быллаардам-
мыта эбитэ үһү.
Өрдөөҕүтэ Араҥастаах диэн алааска икки ыал олорбута үһү. Олортон биирдэрэ «Ньуучча-
каан» диэн сэниэ баай киһи эбитэ үһү. Ол баай киһи Кэссиэкэн диэн ытгаах эбит. Бу ыт ааттаах

59