Page 61 - Дойдум Уус-Алдан Хорого

= = = = = = : 11 = Хоро нэһилиэгин историята = .... - .
Мүрү ыһыаҕар тахса сылдьан, П.А.Ойуунускай хас да олоҥхоһуту, ол иһигэр Көстөкүүнү
ынъптаран олоҥхолоппута уонна Көстөкүүн киэниттэн абааһы уолун ырыатын чорботон хайҕаабьҥ этэ.
Ыһыах кэмигэр атын олоҥхоһуттары кытта олоҥхолообут олокхолоро:
1. «Күлүгүнэн оонньуур күөнэ дьаҕыл аттаах көрүлүүр Көр Дохсун».
2. «Тура төрөөбүт Дьондолу Тураҕас аттаах Дьулуруйа Бөҕө».
3. «Улуу Муора сүнньүн уута утахтаах Улуу Туйгун Бухатыыр».
4. «Дьиикэй тураҕас аттаах, чиэрбэ кулахай тыллаах Дьиэрбэк Бэргэн».
5. «Кыыдааннаах Кыыс Дьэрэлики».
6. «Күннээх-ыйдаах сиргэ күөгүй-дьаамыҥ биэрбэтэх күүстээх-уохтаах Күскэли Даарар».
Онтон куоракка ыҥырыллан, эмиэ Ойуунускай тэрээһининэн төрдүө буолан олонхолообутта-
рыгар киниэхэ абааһы бухатыырын ырыата тиксибитэ. Олоҥхолоро Дьокуускайтан радионан бэ-
риллибитэ. Көстөкүүн өс мөһөөхтөөх патефонунан бириэмийэлэнэн, үөрэн-көтөн тахсыбыта.
К.Н.Бурцев «Дьиикэй тураҕас аттаах, чиэрбэ кулахай тыллаах Дьиэрбэк Бэргэни» бухатыыры
бухатыыргатиксиһиннэртиир, иирсээни тэрийэр мөкү саннаах бухатыыр туһунан олоҥхону, «Улуу
Муора сүнньүн уута утахтаах Улуу Туйгуну»-, «Дьулуруйа бөҕөнү» хастыыта даҕаны олонхолуура.
Сырыы аайы биирдии, иккилии түүн олоҥхолоон баран, ситэрбэккэ уурайара. «Тура төрөөбүт
Дьондолу Тураҕас аттаах Дьулуруйа Бөҕөнү» Көстөкүүн ордук үөрүүлээх түбэлтэҕэ, элбэх киһиэхэ
олоҥхолуура, таптыыр олоҥхото этэ.
1928 с. Көстөкүүн аҕыйах чилиэннээх табаарыстыба, онтон колхозка киирбитэ. Сайынын илии-
нэн от охсуутугар, ат косилкатыгар массыынаһытынан, кыһынын тутуу үлэтигэр сылдьыбыта.
Кэнники кыладыапсыгынан, биригэдьиирИнэн үлэлээбитэ. 1931 с. саҥа тэриллибит «Мындааба»
колхоз маҥнайгы дохуотун үллэстэр үөрүүтэ-көтүүтэ буолбута.
1935 с. сааһыары Көстөкүүн бэйэтин солбуйар олоҥхоһуту үөрэтэн, иитэн көрөргө санаммыта.
Уруккуттан баар үгэһи сөргүтэргэ, биитэр бэйэтэ сана суолу тобуларга тэриммитэ. Кини Егоров
Прокопий диэн сүүрбэччэлээх аймаҕа уолу үөрэтэн көрөргө быһаарыммыта.
К.Н.Бурцев сэрии кыһарҕаннаах сылларыгар сут-кураан тэбиититгэн быстах ыарыыга ылларан,
1943 сыллаахха 48 эрэ сааһыгар өлбүтэ.

Кыһыл ойуун

Кыһыл Ойуун туһунан номох сэһэн. Бороҕон улууһугар, Илин Бырдьаҕа, Күүлэйэптэр ийэлэрин
ууһугар Дьэнкиидэ күөлүн арҕаа баһыгар Хальан өтөх диэн сиргэ Кыһыл ойуун диэн Күүлэйэптэр
төрүттээх сүдү ойуун олорбутун туһунан кырдьаҕастар сэһэн-номох оҥостон кэпсииллэрэ.
10 тоҕус саастаах Кыһыл ойуун тоҕус ат көтөллөнөн ыраах Дьааныга ындыы көтөҕө аттам-
мыт. Ол сылдьан биир киэһэ хонугар баай ыалга киирэн кэлбит. Оччотооҕу оҕо киһи килбигийэн,
аан чанчыгар саҥата суох дьиэлээхтэр кэпсэтэллэрин кэтээн турбут. Онтон дьиэлээхтэргэ дороо-
болоһон тыл быктарбыт. Онуоха ким да хардарбатах. Киэһэ аһылыктарын остуол тура олорон
аһаабыттарын курдук аһыы олорбуттар. Киһи киирдэ да диэн ким да сэҥээрбэтэх. Дьадаҥы ыал
оҕото кэлэн, эбэн кэпсэтии суох буолбут. Ол туран көрдөҕүнэ, оҕонньордоох эмээхсин икки арды-
ларыгар биир биэстээх, алталаах уол оҕо олороро үһү. Онтон ураты ким баарын көрбөтөх. Тур-
бахтаан баран уол тахсан барбыт. Аттарын илдьэ айаннаан иһэн, түүҥнү хараҥаҕа көмүлүөк
оһох кыыма кытыастыбытын көрбүт. Сотору ыалыгар тиийэн кэлбит. Аттарын баайталаан баран,
дьиэҕэ көтөн түспүт. Дорооболоспут. Анараалара хардары дорооболоспуттар. Онтон сылтаан,
кэпсэтии дьэ тэнийэн барбыт. Ирэ-хоро кэпсэтэн, тото аһаан баран, аттарын сыгынньахтаан, дьиэ-
лээх киһилиин тахсан аһаппытгар. Дьиэҕэ киирэн кэпсээн тэнийэн, арааһы барытын кэпсэппитгэр.
Били маарыын кэпсэппэккэ таһаарбыт ыаллара, баайдар эбит. Онно бу ыаллар хамначчытынан
үлэлииллэр эбит. Ити курдук кэпсэтэн, бэрт үчүгэйдик утуйбут. Сарсыарда уол эрдэ туран аттарын
уулатан, аһатан-сиэтэн баран ити күн бэйэтэ да сынньанан, аттарын да сынньатан өрүүргэ бы-
һаарыммыт. Оттон бэҕэһээ уол сылдьан ааспыт ыалыгар улахан иэдээн буолбут. Арай сарсыарда
туран көрбүттэрэ, уолларын аҥар холо суох буолбут. Бүлгүнүнэн мултуччу оһон хаалбыт. Уол
буоллаҕына ыарыыламмыт. Оҕонньордоох эмээхсин моһуокка ылларан, хайдах гыныахтарын
булбатахтар. Биир соҕотох оҕолоохторо бииринэн, ити айылаах буолбутуттан дириҥник курутуй-
буттар. Араас толкуйу тобулбуттар. Айаҕалыы сатаан ким сылдьыбытын туоһуласпыттар. Онно
чуолкайдаан билбиттэрэ, бэҕэһээ киэһэ бэрт сытыы чолбоодуйбут харахтаах уол оҕо киирэн тах­
сыбыта чуолкайдаммыт. Онтон атын ким да сылдьыбатах. Дьиэлээх киһи бу оҕону эккирэтэргэ

57