Page 75 - Дойдум Уус-Алдан Хорого

=................... Хоро нэһилиэгин историята : , == .. :
лэйдэри тутаары биир этэрээт Чараҥынан, биир этэрээт Маягынан Томторго биэлэй штабыгар
барыахтаахтар эбит. Томторго тиийэн уонча киһини өлөрбүттэр, ыстыыктаах саалаахтар этэ.
Биһиэхэҕэ уонча саллаат киирэн уу иһэн тахсыбыттара. Биһиэхэ Портнягиннаах Говоров эһиги
куттанымаҥ диэбиттэрэ. Томторго Бурҕаанай үрэҕинэн киирбиттэр үһү. Ол кыһын биэлэйдэр
ааһан сордообуттара.
Биэлэйдэр төннөллөрүгэр араанньа буолан иэдэйбитэтилэр. Онтон ити биэлэйдэр баран бүтэннэр
дьэ, «һуу» гыммыппыт. Сэмэн Крылов, Орлов Иван Табына оҕонньор /Андросов Николай/табаа-
рыстара этилэр. Онно хоноро, сылдьара.
Унуоҕунан кыра, быһа холуйдахха 1.55 м үрдүктээх намчы киһи этэ. Кини 1929 сыллаахха 70-
гар сылдьан Мыйаак алааска олорон сөтөл буолан өлбүтэ.
Семен Крылов бэйэтэ сүрдээх бүгүрү киһи этэ. Аһы астыыр, хааны кутар, чэйин бэйэтэ өрүнэр
этэ. От кэмигэр үлэһиттэрин кытта бэйэтэ тэннэ сылдьан кэбиһиигэ от түстээччинэн үлэлэһэрэ.
Мин уонча сыл киниэхэ хамначчытынан үлэлиирим устатыгар үлэһитгэригэр өйүөлэрин бэйэтэ
таһара. Уопсайынан, Семен Крылов сүрдээх сытыары сымнаҕас киһи этэ.
Куотука илин баһыгар Василий /Баллайа/ быыбарнай кулуба буолан аҕыйах кэмҥэ олоро сыл-
дьыбыта.
Ноговицын Василий Павлович диэн киһи кэргэнэ сүрдээх уордаах, Курбуһах Местниковтар
аймахтара Мария Васильевна аҕатын хос аата «Көмүс тиис» диэн. Оҕолоро төрөөн өлүтэлээбит-
тэрэ. Суоттуга биир кыыс Васильевтарга кэргэн тахсан өлбүтэ. Бу кулуба күөгэйэр күнүгэр сыл­
дьан 40-гар эмискэ ыалдьан өлбүтэ.
Кулуба аламаҕай баҕайы көрдөөх, күлүүлээх оонньуулаах элбэх саҥалаах киһи этэ. Ол иһин
Күйгээн диэн хос ааттыыллара. Сайын биэ туталлар этэ. Сүөһүтэ отучча. Биир атыыр үөрэ сылгы-
лаах этэ. Сылгыта үксэ кыһыл элэмэс дьүһүннээх. Ону көрөн «Мандыс уола» бу үйэлэммит киһи
диирэ, ол кини сылгыта элэмэһин иһин этэрэ. Ити Ноговицын /Саараабыт/ Алексей Ноговицын,
Сүөдэр Павлович Ноговицын, Семен Павлович, Николай Павлович Ноговицыннар эмиэ аймахтара
этилэр.
Чараҥ Бурцевтар /Сулукустар/ Бүөтүккэ, Митрофан, Хантаҕар Мэхээлэ атыыһыттар этилэр.
Даллык уола Хабах Хабырылла, Максим Бурцев, Дьөгүөссэ уола уус Ыстапаан Уйбаанчык этэ.
Майаҕаска Скороходкин Василий /Талыр/ Чаҕадымаҕа олорбута. Ноговицын кулуба кэргэнэ
өлбүтүн кэннэ саҥа кэргэн ылан, Майаҕас аартыгын анныгар улахан дьиэ тутган олорбута.
Талыртан 1-гы кэргэнэ Матырыас диэн Крыловтар кыыстара Крылова Марфа Степановна
аймаҕа. Онтон икки уоллаах. Биир уол Мэҥэҕэ учууталлыыр, биирдэрэ пароход капитана этэ.
Барыта сэттэтэ оҕоломмута, онтон биэһэ өлбүтэ. Учуутал уола Скороходкин Роман Васильевич,
оттон капитан уола Скороходкин Гаврил Васильевич. Биир кыыс Бэрт-Ууһугар кэргэн барбыта
онтон үс уоллаах, биир кыыстаах Маайа диэн, идэтинэн учуутал.

/Ахтыыны оцордо Александра Онуфриевна
ЖИРКОВА - КОЛОДЕЗНИКОВА - КОННИКОВА, 78 саастаах.
1980 сыл кулун тутар ый мацнайгы кунугэр
кини ахтыытын суруйдум Н.А.Орлов./

Нэһилиэк сирэ-уота

Хоро нэһилиэгин бастакы киинэ Мүрү илин халдьаайытыгар «Орто Сурт» диэн сиргэ олохсуйбут.
Ол халдьаайы Бурцевтар төрүттэрэ (Эгий Өтөҕө). Онно нэһилиэк ородовой туппуттар. Ити Томтор
таҥаратын дьиэтэ тутуллуон иннинэ. Ол эбэтэр 1805 сыл иннинэ. Онтон кэлин эбэ куулатыгар
«Чараҥҥа», онтон кэлин «Майаҕаска» олохсуйбута.
XIX үйэ саҥатыгар сибиир генерал губернатора М.М. Сперанскай ыйыытынан, туора урдуус-
тары (инородностары) салайыы устаабы ылыммыттар.Бу устаап ыйыытынан, саҥалыы адми-
нистративнай дьаһаныы олохтоммута. Саха сирэ Иркутскай губерния дьаһалыгар киирбитэ. Бас­
такы бириэмэҕэ «Степной дума» диэн тэриллибитэ. Онно чилиэнинэн Бороҕон улууһуттан алта
киһи киирбит. Оттон 1932 с. Санкт-Петербурга барарга.11 кандидат талыллыбыт. Олор истэригэр
Хороттон Степан Андросов диэн киһи талыллыбыт.
Х1Х-с үйэ бүтүүтүгэр Хоро нэһилиэгэр 4 аҕа уустаммыт:
1. Торбос ууһа-68 хаһаайыстыбалаах.
2. Хоро аҕа ууһа-63 хаһаайыстыбалаах.
I 3. Хоту Бырдьа-110 хаһаайыстыбалаах.

71