Page 50 - Уруйдуогун улуу кыайыыны

1942 сыллаахха сэрии бириэмэтигэр эдэрдэри, доруобайдары бары-
ларын армияҕа хомуйбут кэмнэрэ эта. Сут-кураан бөҕө ааҥнаабыта. Ити
дьыл балаҕан ыйыгар Кытаанах нэһилиэгин холкуостаахтарын ыраах
хоту Булуҥ оройуонугар «бултаан аһааҥ» диэн көһөрөргө дьаһайбыттара.
Эһэм аҕата, 45 саастаах киһи, хотон маһа кэрдэ сылдьан харытын
тоһутан, армияҕа барбатах. Инньэ гынан дьиэнэн бары көһүүгэ бар-
быттар. Биэс саастаах быраатадщөрт саастаах балтыта буолан,^^^^^^^f
Кытаанах нэһилиэгиттэн «Күүһү түмүү», «Ярославскай», «Кыһыл^^
^^э|эииһит» холкуостар уонна кинилэри кытта «Танда Бахсы» нэһилиэгэ^^^
«Кыһыл Танда» холкуос дьоно буолан, оҕус сыарҕатынан, атынан хас да
хонук айаннаан, Бэстээх биэрэгэр тиийэн сүөкэммиттэр. Биэрэккэ киһи, оҕо-
уруубөҕөмустубут.Хасдахонон баран «Карл Маркс» диэнборохуоккасимсэн,
дьэ, айаннаабыттар. Баран иһэн борохуоттара тохтоон, өлбүт дьону таас
быыһыгар көмөллөрө үһү. Айаннаабыттара 12-с сууккатыгар «Күүһү түмүү»
уонна «Танда Бахсы» дьонун барыларын Булуҥтан Күһүүртэн алта көстөөх
Күн Эдьээн нэһилиэгэр «Чокуурап» диэн сиргэ сүөкээбиттэр. Балыксыттар
олорор аһаҕас холомо дьиэлэрдээх, балыксыттар сайылыыр сирдэрэ эбит.
Кыһынын тутууга, муҥха оҥоруутугар үлэлээбиттэр, онтон сайынын улахан
дьон муҥхалыыр, дьахтар, оҕо балык астаан тууһуур эбиттэр.
Биир күһүн хойут суол турбутун кэннэ эһэбин Күүһүүргэ илдьэн
интернакка туттарбыттар. Онно 5-с кылааска үөрэнэ киирбит. Ол саас
ситэ үөрэттэрбэккэ, «аҕаҥ ыалдьан өлбүт, дьоҥҥор барсар үһүгүн» диэн
дьаам сүүрдэр киһи таба сыарҕатынан Чокуурапка таҥнары тиэйэн
илдьибит. Аҕата кыһын илимнии сылдьан, эчэппит илиитин үлүтэн
кэбиһэн, аҥаар илиитэ олоччу иһэн ууллан, онтон сылтаан нуорматын
быспыттарын кэннэ хоргуйан кэриэтэ өлбүт этэ.
Аһыыр астара суох буолан, эһэм бэйэтин дьонуттан, атын ыаллартан
умналаһан, балык төбөтүн, иһин булан, сэлиэйдээх миин оҥостон
иһээхтии олорбуттар. «Үлэлээбэккит» диэн нуорма бурдугу биэрбэттэр
үһү. Ол иһин, олох хоргуйан олорбуттар. Саас алын оскуола үлэлээн
саҕалаабыт, үөрэнээччилэргэ нуорма бурдук биэрэллэрин иһин, эһэм 4-с
кылааска төттөрү түһэн үөрэммит. Эбиитин эбии нуорма бурдук ылаары,
6-тын туола илик быраатын илдьэн маҥнайгы кылааска үөрэттэрбит.
Онон 12 киилэ бурдук ылан сааһаабыттар.
Үөрэх бүппүтүн кэннэ эһэм биэрэктэн сыыр үрдүгэр оҕолору кытта
кирпииччэ таһыытыгар үлэлээбит. Онтон балык биригээдэтигэр муҥхаҕа
ылбыттар, үс күн сылдьан баран эмискэ куртаҕа дуу, быара дуу ыалдьан,
ыйы ыйдаан сыппыт. Эмп диэн суох буолан ийэтэ хотоол толоонуттан
кииһилэ от сэбирдэхтэрин аҕалан, ууга оргутан, бутугас оҥорон иһэрдэн
улам арыый турар буолбут.
1944 сыллаахха атырдьах ыйыгар кыаллыбатах хаһаайыстыбалары
төттөрү көһөрөр дьаһал кэлэн, эһэм аах ийэлэрин дойдутугар Байаҕан-
тайга кэлбиттэр.

-48-