Page 88 - Майаҕатта Бэрт Хара

У1АИАҔАТТА БЗРТ XА РА

8. МАЙААТ ДУО, МАЙАҔАТТА?

Бороҕон эрдэтээкки сэһэнньиттэрэ үһүйээннэргэ Бэрт Хара былыргы аатын
— Байыттыман — Майщатта — Майаттыман диэн ааттыыллара биллэр. Оттон
Майааттар Саха сирин сиик буолан симэлийбит түҥ былыргы олохтоохторо. Ол
туһунан саха тылын быһаарыылаах улахан тылдьытыгар ааҕабыт:

Майаат диэн тыл. Хоту олоро сыл-
дьыбыт былыргы биистэр ааттара. (На­ «Л еген дарн ого Б о рогон ц а зн аю т во
всех улусах.... по всей вероят н ост и , дан ны й
звание одного из древних северных пле­
п ерсон аж являет ся сам ы м древн и м из всех
мен). Майааттар кимнээхтэрэ, хантан
и звест н ы х аналогов. О древн ост и сви де­
хааннаахтара өссө да ситэри араҥалана
т ельст вует количест во им ен, кот оры м на­
илик эбит. Багдарыын Сулбэ. Туман- дели ла его ф ольклорн ая т ради ци я. ...сам и
наах Түбэ олохтоохторугар аны куттал борогон ц ы (н азы ваю т его) — М ай аҕат т а,
суоһаабыта — ол маҥан таба түүтэ ах- Х ай ы кт ы ган , М ай ы т т ы м ан . Такие извест ­
сааннаах майаат омуктар этилэр. Далан. н ы е ф орм ы как Б ай ы т т ы м ан , М аян т ы лап
Майааттары тонус буолбатахтар, юка- н азван в версии И .А . Х удя кова, повидим ом у,
гирдар диэн Ю.Б. Симченко эмиэ суру- сам ой п ервой зап иси л еген ды о п рославлен ­
йар. «ХС».* 1 ном борогонце».
Ист.н.д. Андриан Борисов суруйары-
нан: «Легендарного Борогонца знают во имели, веток у них не было. Ели мясо сы­
всех улусах.... по всей вероятности, дан­ рое или жареное, жили в полуподземных
ный персонаж является самым древним голомо».
из всех известных аналогов. О древности Майааттар сахаттан ураты олохтоох-
свидетельствует количество имен, кото­ дьаһахтаах дьон буолаллара костер. Саха
рым наделила его фольклорная тради­ сылгы, ынах сүөһү ииттэн кыһынын
ция. ...сами борогонцы (называют его) — балаҕаҥҥа, сайынын ураһаҕа олорбут
Майаҕатта, Хайыктыган, Майыттыман. буоллаҕына, үһүйээннэргэ Майаҕатта
Такие известные формы как Байыттыман, холомоҕо олорбута ахтыллар. Ол кур-
Маянтылап назван в версии И.А. Худя­ дук, Курбуһах олохтооҕо Василий Ко-
кова, повидимому, самой первой записи пырин «Тиит Буурай туһунан тиһик-
легенды о прославленном борогонце». тээх номоҕор» ааҕабыт. «... Бэрт Хара
По соседству с богатырем живут зага­ үйэтигэр, XVII үйэ саҥатыгар... балта-
дочные хоринцы во главе с Сыҥаах Абы- раа саһаан (үс миэтэрэ) үрдүктээх Тиит
йакаан, Сыҥаах Бороҕоттор, Тарбыах Буурай диэн бухатыыр киһи үөскээбит
Тиис. «Хоролор былыргылара бэрт төрүт эбит. ... Хаҥаҕа олохтоох Бэрт Хара су-
уус киһилээх, сүөһүлээх, төрүттээх ай- раҕын истэн, кинини кытта күөн көрсүөн
мах-билэ дьон эбиттэрэ үһү».1 баҕарбыт. Кубулҕаттаах кулун тутар ый
Ист.н.к. В.В. Ушницкай «Истори­ ...ыйдаҥалаах түүҥҥэ көрдөҕүнэ, Хаҥа
ческий ландшафт народа саха» диэн ки- илин баһыгар күөлтэн чугас наһаа ула­
нигэтигэр суруйарынан (стр.50-54) «Б.О. хан, үрдүк буор холомо дьиэ көстүбүт. ...
Долгих у нгасанов записал предания о по­ Бэрт Хара бэйэтэ биэс арсыын (4 миэтир)
лумифических племенах тундры — мая- үрдүктээх, икки былас суоннаах, наһаа
тах. «Маяты» (Маятыль), говорят на Ес- бөдөҥ илиилээх, атахтаах, биир ынах,
сее жили. Они очень хорошие охотники эбэтэр убаһа тириитинэн тигиллибит
были. Диких (оленей) пешком промыш­ мэҥкэрэ бэргэһэлээх, икки тайах тириитэ
ляли. ... Одежду делали прямо из шкур этэрбэстээх, биэс сылгы тириитэ сонноох
дикого. ... Плавали на плотах, оленей не дуулаҕа бухатыыр киһи эбитэ үһү. ...

1 Большой толковый словарь якутского языка, том VI. стр.200
1 А.А. Борисов Якутские улусы в эпоху Тыгына.—стр. 84,8
86