Page 10 - Н.А. Орлов бэйэтин туьунан

Сынньана сынньана хас да төгүт төхтөрүйэн уулаатыбыт. Таас флягаларбытыгар толору
ууну кутуннубут. Онно таас нөҥүө уубутун көрбүппүт кыймаҥнас үөн эбит. Ону ол
диэбэккэ, уубутун тохпокко өйүөлэнэн илдьэ барбыппыт. Салгыы айаннаан улахан
Хинган хайатын тэллэҕэр кэлэн сынньаммыппыт. Аны манна эриэн үөнэ хойуута бэрт
эбит. Сүгүн сытыарбат да, олоппот даҕаны. Миэхэ биир метр кэриҥэ уһуннаах эриэн үөн
сыыллан кэлбитин винтовкам приклатынан хам баттаабыппар халаачыктана түһээт сүүрэн
хаалла. Кэлин көрбүтүм приклаппар күөх дьаата хаалбыт этэ. Манна элбэх саллаат эриэн
үөҥҥэ тиктэрэн санчааска барбыта. Хайаттан ыраас иһиккэ уута сүүрэригэр түбэһэммит
иһэ сатаан баран бэйэ-бэйэбитин уунан ысыһа оонньообуппут. Хайаҕа тиийбиппит танка
бөҕө, ахсаана биллибэт солдааттар. Сэрии сэбин арааһа, зенитнай артиллериятыттан
пушкатыгар тиийэ ыга симиллибиттэр. Үрдүбүтүгэр самолеттар. Манна сапердар биир
танка батар кэтиттээх суолун оҥорбуттар, онно баппакка хаайтаран олороллор эбит.
Биһиги мантан ылата танкалар аайы олорсоммут хайаны туораатыбыт. Аны мантан ыла
олус күүстээх ардах ыаҕастаах уунан кутта. Сир дойду уунан туолла. Танкаларбыт
батылла сатаан баран ханан эрэ атын сиринэн бардылар. Биһиги эмиэ сатыы хааллыбыт.
Аны тобукпутугар диэри бадырааннаах ууну кэһэн, дохсун ардах анныгар утуйан,
бадарааҥҥа батыллан, атахпыт тириитэ сулан кыһыл этинэн көрбүтэ. Итинник сордонон
Япония биир бөҕөргөтүүлээх оройуонугар Халун-Аршаҥҥа тиийбиппит. Аара умайан
түспүт самолеттары, танкалары, япон саллааттарын өлүктэрин көрөн испиппит. Биһиги
иннибитигэр барбыт чаастар үлтү бомбалаан, уматан барбыттар этэ. Биһиги кинилэр
кэннилэриттэн тиийэн, ити Халун-Аршаны японнартан оппут тобох сэриилэрин
букатыннаахтык ыраастаабыппыт. Салгыы хас да нэһилиэк киһилээх пууннары ылан,
Япония квантунскай армиятын Тунляо диэн куораты үнтүрүппүппүт. Итинтэн салгыы
Мукден/Шеньян/ диэн квантунскай армия киин ыскылаатын Японияны босхолооһуҥҥа
кыттыыны ылбытым. Манна ыскылааты харабыллыыр уонна ол ыскылаакка үлэлиир 22
тыһыынча япон саллааттара бааллар диэн биһиги командирбыт сэрэппитэ. Манна
кэлиибитигэр Япония капитуляцияны биллэрбит кэмэ этэ. Ол да буоллар ыскылааты
японнар тутан олороллоро. Онно тиийэммит японнартан харабылларын устубуппут.
Биһиги ити ыскылааты ылыыга 75 – чэкэ этибит. Ол түүн баандалар сэриинэн саба
түһэннэр, ытыалаһыыга биһигиттэн биир саллаат өлбүтэ. Миигин каскабар таппыттара.
Хата халты түһэн тыыннаах оппутум.
Бу ыскылааттары нэдиэлэ кэриҥэ харабыллаабыппыт. Ити кэмҥэ япон
саллааттарын сааларын, саабылаларын здайдаппыппыт. Онтон салгыы ити куорат иһигэр
баар оптическай собуоту японнартан ылан харабыллаппыппыт. Онтон кэлин плеҥҥэ
түбэспит япон саллааттарын харабыллаан баран, кэлин хас биирдии советскай салдаатка
сүүстүү япон саллаатын харабыллатан, пассажирскай вагоҥҥа олордон тимир суолунан
союзка таһаарбыппыт. Биһиги эшаломмутугар 1500 япон саллааттара уонна офицердара
бааллара. Офицердара саабылаларын кэм да илдьэ сылдьаллара.
Мин Арҕаа Хаҥалас уола Егоров диэн саха уолунаан биир вагон 100 киһилээх
японецтары харабыллаан, Чанчунь, Харбин, Сахалян куораттары нөҥүөлүүр тимир
суолунан (КВЖД) Амур өрүһү туоратан Благовещенскай куоракка младшай офицердар
саабылаларын здайдаппыппыт. Союзка табаарынай поезка олордоммут японнарбытын
таас чохтоох Черемкова куоракка туттарбыппыт. Мантан биһиги урукку бэйэбит
чааспытыгар Монголияҕа төннүбүппүт.
Мугден куоракка миигин «За боевые заслуги» диэн медальга түһэрдибит диэн
строй иннигэр таһааран иһитиннэрбиттэрэ да ол медаль кэлбэтэҕэ. И.В.Сталин