Page 6 - Н.А. Орлов бэйэтин туьунан

Хоммут сирбитин билээччилэр кэпсииллэринэн бу ынырык хаайыы эбитэ үһү.
Хаайыы дьиэтэ олох өрүс үрдүгэр турара. Сассыҥҥытыгар биһигини куорат иһигэр икки
этажтаах мас уопсайдарга олоппуттара. Онтон салгыы тимир суолунан Чита куоракка
тиийбиппит. Читаҕа улахан сортировка буолбута. Арҕаа барааччылары туспа, илин
барааччылары туспа бөлөххө хайыппыттара. Онно мин биир саастыылаах аймах уолум
Егор Иванович Орлову кытта бассаары үс төгүл батыһан стройдаспыппын төнүннэрэн
испиттэрэ. Оччолорго сукка аччыктаабыт эрэйдээх кырам, хатыҥырым бэрдэ бэрт
буолаахтыа ол иһин хааллардахтара. Сайыһан ытаабытым иһин туох истиэ баарай? Онно
көмүскэһэр киһи суох.

Интинтэн салгыы айаннаан Монголия Народнай Республикатыгар тиэттилэр.
Биһигини арыаллааччы бэйэм урукку оскуолатааҕы директорым Игнатьев диэн этэ. Кини
Монголияҕа военнай чааска илдьэн туттарбыта. Кининэн билэрдии мантан таннан барбыт
таҥаспытын атыылаан хаччы оҥорон хас да дьоммутугар аадырыстаан хаччы ыыппыппыт.
Мин эдьиийбэр диэн 800 солк. ыыппытым. Ону тиэппэтэх этэ. Сорох оҕолор хаччыларын
эмиэ тиэппэтэҕин сууттаһан төнүннэрбиттэр этэ. Миэнэ ол курдук хаалбыта. Монголияҕа
Чойбалсан куорат таһыгар степкэ хаһаарымаҕа утуйар таҥаһа суох аҥаардас синиэлбитин
саптан, противогазпытын сыттыктанан, мас наара ороҥҥо утуйаммыт икки ый карантиҥҥа
олорбуппут. Олорбуппут буолуо дуа, самаан диэн шлакоблок саҕа, буору солуоманы
кытта мэһийэн оҥороммут онтукпутунан хаһаарыма туппуппут. Ол кэннэ дьэ дьиҥнээх
чааспытыгар атаарбыттара.

Армияҕа службалааһын

1943 с. атырдьах ыйын 6 күнүгэр Монголия Чойбалсан диэн куоратыгар 41-с туспа
караульнай ротаҕа, Уус-Алдантан тохсуо буоламмыт службалаабыппыт. Онно бааллара:
Оллонов Николай Иванович, Максимов Гаврил Нестерович, Максимов Гаврил
Нестерович, Неустроев Иннокентий Иннокентьевич, Новоприезжий Иван, Новоприезжий
Иннокентий /ыалдьан өлбүтэ/, Охлопков Михаил, Находкин Василий Павлович уонна
мин. Биһиги ротабыт 17-с армия бородуукталаах ыскылааттарын харабыллаабыта. 1944
сылга Тамцаг-Булаг диэн сиргэ көһөрбүттэрэ. Бу 17-с армия 80-с полкатын 2-с батальонун
6-с ротатыгар минометчик көмөлөһөөччүтүнэн службалаабытым. Военнай чааһым
полевой почтатын №-рэ 25410 – у диэн этэ. Бу полкаҕа Уус-Алдантан үөһээ эппит
оҕолорум тас өртүнэн хас да ротаҕа бааллара. Манна мин Халкин-Гол, Аршан, Керулен
диэн өрүстэр биэрэктэринэн биэстии буолан пограничнай застаабаларга пограничник
быһыытынан службалаабытым. Ити япон границатын харабыллааһын этэ. Итиннэ сир
анныгар кыра землянкаларга олорбуппут. Землянкаларбыт ыраах-ыраах тураллара
траншеянан сибээстэһэрэ. Землянкабытыгар биирдии ручной пулеметтардаах,
автоматтардаах, элбэх патроннаах, гранаталаах этибит. Итиннэ олорон биһиги биэс
киһилээх застаабабыт биир сарсыарда эрдэ, мин постка турар кэммэр япон үспүйүөнэ,
биһиги оройуоммутун хаартыскаҕа уста сытарын винокулунан көрөммүн, дьоммор
киирэн этэн, бары тиийэммит төгүрүйэн баран, саба сыссан киирэн тутан ылбыппыт.
Онтукпут нуучча киһитэ этэ. Ону полка штабыгар илдьэн туттарбыппыт. Онтон Тамцаг
булакка төннөн пехота кытаанах военнай үөрэҕин барбыппыт, ыскылааттары
харабыллаабыппыт. Ити кыһын миигин рота комсомольскай тэрилтэтин секретарынан
быыбардаабыттара. Онно олус долгуйбутум, кыбыстыбытым. Ордук нууччалыы
билбэппиттэн, комсомольскай тэрийэр үлэни билбэппиттэн. Ол да буоллар дьон