Page 9 - Н.А. Орлов бэйэтин туьунан

буолбуттара. Биһиги чааспытын “Тамцаг-Булагтан” тэйиччи истиэпкэ Япония
границатыгар көһөрбүттэрэ. Онно тиийэммит ьранщея хастаммыт сыппыппыт,
маскировкаламмыппыт. Ити кэмҥэ арҕаа фронтан түөстэрин толору орден медаль
иилиммит саллааттар, танкалар, хаһан да харахтаан көрбөтөх араас дьүһүннээх,
быһыылаах массыыналар Монголия киэҥ истиэбин толору киэптээн тоҕуоруспуттара.
Биһиги сыаптаан сытар траншеябыт үрдүнэн ыраах саҕахтан япон стрельбищелэрэ
сыдыыс сулустуу куһууран кэлэн эргийэ көтөн төттөрү тэбиллэн ыраах саҕахха тиийэн
сүтэн хаалаллара. Ол аайы биһигини “по траншеям” – диэн хамаанда биэрэн иһэллэрэ.
Обмундированиеларбытын уларыппыттара. Патрону, гранатаны, минаны төһөнү
ыларбытынан биэрбиттэрэ. Манна арааһа ыйтан ордук кэмҥэ сыппыппыт быһыылааҕа.

1945 сыл атырдьах ыйын 9 күнэ үүнэр түүнүгэр, түүн 12 чаас буолуута бэрт кылгас
ис хоһоонноох митинг буолбута. Онно этиллибитэ: “Германия хос моонньоҕо буолбут
империалистическай Япония өр сыллар усталарыгар биһиги илиҥҥи границабытыгар
суоһаан, бэрт элбэх военнай провокациялары оҥорбута. Биһиги үгүс ахсааннаах
армиябытын илиҥҥи границаҕа тутарбытын күһэйбитэ. Немецтар Москваны ыллахтарына
Советскай Союзка саба түһэргэ бэлэм олорбута. Ол иһин советскай правительство Япрния
правительствотыгар сэриинэн киирэргэ сайабылыанньа оҥордо. Онон бу митинг
кэнниттэн тута Япония государственнай границатын туоруубут. “За Советскую родину, за
Сталина вперед!” - диэн ыҥырыынан түмүктэммитэ. “По машинам” – диэн команда
дуораһыйда. Биһиги уруккаттан ситэ үөрэммит уонна эрчиллибит дьон быһыытынан,
көрүөх бэтэрээ өттүгэр оннубутун булбуппут. Сэриигэ мин 53-с армия, 55 мотострелковай
полк састаабыгар киирсэн, 6-с гвардейскай танковай бригадалары кытта барсыбыппыт.
Саллааттары тиэйбит машиналар, машиналар кумах куйаары ортотунан быылы өрүкүтэн,
мотордарын тыаһа иһиллэр, ыас хараҥаны харахтарын уотунан хайа салаан, дорҕоонноох
айаҥҥа туруммуппут. Сотору буолаат халлааны хайа суруйан уоттан субурустулар,
халлаан хайдар, сир сиҥнэр хабараан тыастара ньиргийдэ. Биһигини машиналарбытыттан
түһэрдилэр. “Развернист” – диэн команда сатараата. Окопа хастыбытынан бардыбыт. Мин
минометум расчета биир оҥхой сири булан миномеппутун олоттубут. Лотоктарбытыттна
миналарбытын ылан колпчоктарбытын астыбыт, миномеппут биир хайа хаппахчы хоту
наводкалаан туруордум. Уголбын туруоран, угломербын, прицелбын команда
быһыытынан туруортаан ытаргы бэлэм олордубут. Ити түүн туох да биллибэтэҕэ.
Сассыарда халлаан саҥа кырыыланан эрдэҕинэ эмискэ пушкалар күргүөмнээх ытыылара
ньиргийдэ. Өйдөөн көрбүппүт хайа уҥуоргу өттүгэр ыталлар эбит. Оттон биһиэхэ ханнык
да команда суоҕа. Кэлин истибиппит кавалерия кэлэн иһэн төннүбүт диэбиттэрэ. Арай
онтон биир ыҥыырдаах ат хаалбыт диэбиттэрэ. Итинтэн ыла сатыылаабыппыт,
массыыналарбыт төннүбүттэрэ. Онтан салгыы Мончжурия кумах куйаар уута суох
истиэбин устун, 30-тан тахса кыраадыс итии күннэргэ икки төгүрүк сууккаҕа уу испэккэ
мономеппутун үллэстэн сүгэн, тамахпыт хатан инчэҕэй тирбэҕэ быстыбытынан сордонон
испиппит. Кумаҕы хаһан аллараа кумах ардайыгар сыгынньахтанан сытан эппитин
сөрүүкэтэн көрөбүт. Сөрүүн кумаҕы уобан бара сатаан сииги оборон көрөбүт да туох да
туһа суох. Барыта кураанах. Элбэх киһи уута суох куоһан өлбүтэ. Элбэх киһи солнечнай
ударга оҕустарбыта. Күн туллара, күһэҥэ быстара диэннэрэ бу эбит буоллаҕа дэһэрбит. Ол
иһэммит биирдэ биир уһун синньигэс күөлгэ кэтиллэ түстүбүт. Дьэ снаряжениебытын
быраҕаат туох баар кэтэ сылдьыбыт таҥаспытынан ууга саба сыссан киирэн умса түһэ
сытан туох да бокуойа суох ууну ыймахтаатыбыт. Төһө ууну испиппитин ким билиэй.