Page 5 - Н.А. Орлов бэйэтин туьунан

суох сүппүттэр биллэриилэрэ кэлэ турара. Онтон куттаннахтара. Үс хоноот бэбиэскэм
болдьоҕо туолан, армияҕа аттанар күнүм буолбута. Эдьиийим эрэйдээх дьиэ таһыгар
тахсан ыбылы кууһан туран сыллаа да сыллаа буолбута. Онтон күтүөтүм тахсан урукунан
үс мөһөөх хаччыны биэрбитин ылбатаҕым. Онтон күтүөтүм саҥата суох дьиэтигэр киирэн
хаалбыта. Онтон эдьиийим кэм да кууспутун ыһыктыбакка турбутун, илиитин төлөрүтээт
куотан хаалбытым. Балачча сүүрбэхтээн иһээт кэннибин хайыһан көрбүтүм эдьиийим
эрэйдээх батыһа көрөн тураахтыыра. Үһүс иитиллибит дьонум эрэйдээхтэр армияттан
эргийэн кэлиибэр иккиэн өлөөхтөөбүт этилэр.

Армияҕа барааччылар Мүрү сэттэ кылаастаах оскуолатын таһыгар мустубуттар этэ.
Киһи бөҕөтө. Атаарааччылар да элбэхтэр этилэр. Мин көрдөхпүнэ киһи үксэ ытыыр. Олус
санаа түһүүлээх ыарахан күн этэ. Оттон мин, ытаабаппын да, хомойбоппун даҕаны. Ээл-
дээл дьону көрө истэ сылдьабын. Миигин атаарааччы да суоҕа. Тулаайах-тулаайах курдук.
Онтон сотору соҕус барааччылары кэрийэ сылдьан союһа суох ыччаттары комсомолга
ылбыттара. Оччолорго комсомол райкомун секретарынан Степан Саввич Константинов
диэн куудара баттахтаах, сырдык хааннаах, курбуу курдук синньигэс, сөп улахан
уҥуохтаах, бэрт сытыы-хотуу киһи этэ. Мин манна комсомолга ылыллыбытым.

Барааччылары сорохторун ыҥыыр аттаан, сорохтору тэлиэгэлээх атынан, сорохтор
сатыылаан, арҕаа Суоттулуур суолу тутуһан төрөөбүт-үөскээбит киэҥ Мүрүбүтүттэн
быраһаайдаһан, Хараҥа төрдүн үрдүк мырааныттан, күлүмүрдүү долгуннурар сырдык
ыраас уута, суугунуу долгуйар күөх хойуу солко күөҕүнэн сууламмыт арыылара,
кытыллара, кэрискэ мырааннара, төрҕө күөх тиит мастара ордук кэрэтийэн көстүбүтэ.
Хаарыан алааспытын кытта быраһаайдаһан, дорҕоонноох айаҥҥа туруммуппут.
Иннибитигэр туох күүтэрин, айаннаан иһэр биир дойдулаахтарын нүһэр санааларын, ким
ырыҥалаан таайыа баарай? Инник айаннаан Суотту “Кыһыо Кырдалыгар” кэлбиппит.
Биир дуу, икки дуу хонон баран Суотту биэрэгэр “Лермонтов “ диэн икки этээстээх,
кыраһыабай, маҥан пассажирскай пароход кэлэн турара. Атаарааччы дьон, оҕо, дьахтар,
оҕонньоттор бэрт элбэх киһи мустубута. Ытабыл-соҥобул, илиинэн быраһаайдаһан
далбаатаныы. Пароход палубатын үрдүгэр туран барааччылар биэрэккэ мустан турар
дьону кытта быраһаайдаһаары, пароход биэрэк диэки өттүгэр мустаннар пароходу иҥнэри
үктээннэр пароход капитанын уйулҕатын хамсаппыппыт. Руфорынан хаһыытаан пароход
биэрэк өттүнээҕи палубатын босхолуурга көрдөспүтэ. Биэрэктэн хоҥнон өрүс сүнньүн
тутуһан парохоппут Якутскай куорат диэки өрүһү өксөйөн дьулурҕатык устан испитэ.
Биэрэккэ атаарааччылар бөлөхтөрө ыраатыахха диэри харааран туран хаалбыттара.

Якутскайдааҕы холбоһуктаах военкомат комиссиятын куоракка икки күн
барбыппыт. Онтон эмиэ Лермонтов парохоппутунан Ленаны өксөйөн тус соҕуруу түһэн
испиппит. Заярскайга тиийэммит сүөкэммиппит. Онно биир күн тохтоон баран аны
массыыналарга олордон Усть-Кутка тиийбиппит. Онтон Ангара өрүскэ “Карл-Маркс”
пароходунан айаннаан Иркутскайга түүн тиийбиппит. Манна тимир суол диэни, паровоһу
сөҕө-махтайа көрбүппүт. Тимир суолу сатыы туорааһыҥҥа тиэтэтии, сүүрдүү бөҕө
буолбута. Ол түүн Александровскай централ диэн, былыр Манчаары Баһылай
хаайыллыбыт, олус үрдүк, кирпииччэнэн оҥоһуллубут олбуордаах, үрдүгэр тимир
үөрбэлээх, олбуор иһигэр хоннорбуттара.