Page 7 - Н.А. Орлов бэйэтин туьунан

сүбэтинэн үлэлээбитинэн барбытым. Командирдарым көмөлөһөллөрө. Хата ол сыл “на
боевом посту” диэн Забайкальскай фронт хаһыатыгар хайҕаан таһаарбыттар этэ.

Оччолорго комсомоллар үлэбит Ленкомнатаны киэргэтии, сынньалаҥ кэмҥэ көрү-
нары тэрийии, бэрээдэги тутуу, хаһаарыма ис-тас туругун хонтуруоллааһын, военнай
политическай бэлэмнэниигэ дьиҥнээх ийэ дойдуга бэриниилээх патриоттары иитэн
таһаарыыга көмөлөһүү. Ол инниттэн бэйэ билиитин үрдэтиигэ книганы, хаһыаты
системалаахтык ааҕыы, бдительноһы үрдэтии курдук үлэлэри ыытарбыт.

Биһиэнэ пехота буолан үөрэхпит наһаа кытаанаҕа. Уһун күнү быһа военнай
бэлэмнэнии, атаака, күнү быһа сүүрэбит, сиринэн сыыллабыт, сыал ытабыт, ыстыыктаах
винтовканан киһи чуучулатын кэйиэлиибит. Ардыгар хас да хонуктаах уута суох кумах
куйаар истиэпкэ учениеларга сатыы баран сэриилэһэбит. Дьэ итилэргэ сыра сылба
баранара. Олус илистибиппит.

Маршал кэпсэппитэ

Японияны кыайыы кэнниттэн, Монголияҕа төннөн кэлбитим. 1946 сыл кыһын
уонна сайын, ити аата биир сыл рыбвоенхозка Бунрнур диэн ХалкинГол, Аршан, Керулен
диэн өрүстэр түһэр сүдү улахан күөлэ баар. Бу күөлү урут Монголия народнай
республиката уонна японнар бас билэллэрэ. Бу балыгынан олус баай күөл. Балык арааһа
үөскүүр. Сом, сордоҥ, бил, сазан, киилэлээх собо о.д.а. Манна мин бастаан муус
анньыытыгар онтон муҥха кынатын соһор воротогу тардар аты үүрээччинэн
сылдьыбытым. Хаара суох буолан мууһа 2 метрга тиийэр халыҥнаах тоҥоро.

Муҥхабыт морской муҥханан ааҕыллара. Аҥаардас ийэтин уһуна 25 м. Кынаттара
онуоха сөптөөх эмиэ уһуннар. Үтүмэҕэ 25 метр уһуннаах буруус мас. Атырдьаҕа төбөтө
тимир үс тиистээх уонна быа оруур күрүчүөктээх. Манан үтүмэҕи ыраахтан тардан
ылаллар. Тардыы чардаата иккиэлэр. Биирдэригэр ийэни орууллар, иккиһигэр кынаты
таһаараллар. Кынат шнур көмөтүнэн ийэттэн арахсар. Онон биһиги муҥхабытыттан элбэх
уратылаах. Балык олус элбэхтии кэлэр. Күҥҥэ биир тонаны таһаарабыт. Онуоха саамай
аччыгыйа тона аҥаара, элбэхтик кэллэҕинэ уон тона балык кэлэр.

Манна маршал Малиновскай сотору-сотору кэлэрэ. Бултка олус азартаах киһи эбит
этэ. Муҥха остоолбото алдьаммытын харах таһааран абырахтаан көрдөрөрө. Онно
биһигини харахтаан баайыыга үөрэппитэ. Бастаан алдьаммыт остуолбатын харах таһааран
баайарга сөп гына быстарара. Онтон хантан саҕалаан ханна тиийэн түмүктүүргэ
үөрэппитэ. Абырахтааһын кэнниттэн муҥха остуолбата алдьаммыта ханан да биллибэт
гына саҥатыгар түһэрэ. Ити тэҥэ муҥханы хайдах таҥары, туонаны хайдах оҥорору
сүбэлиирэ. Муҥха делин, быатын-туһаҕын бардар эрэ булан хайаан да ыытара. Биир
сынньалаҥ күн хаһаарымабытыгар Родион Яковлевич Малиновскай киирэн кэллэ.
Дневальнай “встать смирно” диэн ыһыы бөҕөнү түһэрдэ. Онно ким ханна баарынан ойон
турдубут. Маршалбыт бокуойа суох “вольно вольно” – илиитинэн сапсынна. Солдаттары
кытта биир биир кэпсэттэ. Мин сахаттан соҕотох этим. Онон дьиибэргээтэҕэ буолуо. Эн
ханнык омуккунуй диэн ыйытта. Онуоха мин үөрэппиттэринэн, “сахабын, товарищ
маршал” диэн смирно туран эппиэттээтим. Онтон маршал солдатскай олох хайдаҕый?
Аһылыккар астынаҕын дуо? – диэн ыйытта. Онуоха мин барыта нормальнай, товарищ
маршал - диэн хоруйдаатым. “Вольно, молодец, якут”, - диэн баран санныбыттан