Page 30 - Айдааннаах үйэ уолаттара

Сыҥаах нэһилиэгэр төрөөбүтэ. Усулуобуйата суоҕунан, уһуннук
үөрэммэтэҕэ. 1937 сыллаахха Дьокуускайга трактористар курстары-
гар үөрэммитэ. Сытыы-хотуу уол төрөөбүт сиригэр төннүбэккэ, Ту-
лагы Киллэмҥэ трактористаабыта. Тулагы Кпллэм — аатын курдук,
киэҥ нэлэмэн сыһыылардаах Туймаада эбэ хотун бастыҥ сирэ. Кини
уйаара-кэйээрэ биллибэт киэҥ бааһыналарыгар биригээдэнэн сүрдээх
көхтөөхтүк үлэлииллэрэ. Эдэр уолаттары социалистическай куотала-
һыы өрө күүрдэрэ. Түүннэри-күннэри ырыа-тойук аргыстаах, ым-
сыыран-баҕаран туран, сменанан үлэлииллэр, илин-кэлин түсүһэллэ-
рэ. Үлэттэн үөрүү, хомолто хайалара да бааллара. Тимир көлө кыа-
йыылаах үлэтин романтиката дохсун дууһаларын өрүкүтэрэ, үрдүк-
тэн үрдүккэ кыиагтыыра. Ол олус кэрэ да кэмнэр этилэр.
Айдааниаах, алдьархайдаах 1941 сыл. Колхоз хочотугар үлэ-
лээн, тпритэ-хорута сылдьар чэгиэн-чэбдик уолаттар фроҥҥа ыҥы-
рыллыбыттара. Олор истэригэр Миша Алексеев эмиэ баара. 1941
сыл от ыйыгар тапталлаах Өлүөнэлэрин күөх долгунугар бигэнэн,
соҕуруу диэки өксөйбүттэрэ. Михаил Новосибирскайга тиийэн, связ-
нойдар курстарыгар үөрэммитэ. Нууччалыы билэр, тоҥтон толлубат
сытыы уол ситиһиилээхтик үөрэммитэ. Томскан куоракка кавалерня-
ҕа сулууспалаабыта. Уруккута тыа оҕото акка сыстаҕас этэ. Сотору
кэминэн кавалерия эриирдээх-мускуурдаах, эндирдээх даҕаиы үорэ-
ҕин баһылаабыта. Кавалерияҕа сылдьан, эттэрин-хааннарын эрчийэ
таарыйа хайыһардыыллара. Аны саллаат Алексеев хайыһарыгар
лаппа үчүгэйин билэннэр, талан хомуйууга түбэһиннэрэн, Челябин-
скайга уон алгыс туспа хайыһар полкатыгар ыыппыттара. Манна өр
кэмҥэ байыаннай-политическай бэлэмнэншши барбьггтара.
1943 сыл тохсунньу 1 күнүгэр кинилэри поездка олордуталааи,
арҕаа Сталинградскай фроҥҥа атаарбыттара. Айаннаан истэхтэринэ
Котельниковскан куорат таһыгар өстөөх самолеттара поезтарын
үлтү буомбалаабыттара. Сэрии буораҕын сытын билбэтэх эдэркээн
саллааттар сиргэ ыстаныталаабыттара уонна төһө сатанарынан саһа
сатаабыттара. Бу этэ сэрии суостаах уотугар бастакы сүрэхтэнии-
лэрэ.
Аны Михаил Тимофеевич үөрэммит хайысхатынан буолбакка,
төрдүс механизированиай Сталинградскай корпус уон бэһис дивизия-
тын 36-с танковай полкатыгар десантник буолбута. Сонно тута кнмэн
киириини саҕалаабыттара. Өстөөх утарсыыта сүрдээх күустээх отэ.
Икки өттүттэи апдьатыылаах танковай атаака будурҕаиьш быыһынан
өлөр-тиллэр хапсыһыыларга сылдьан, үһүс күпүгэр атаҕар бааһыр-
быта. Өр-өтөр буолбатаҕа, санитаркалар бааһын бэрэбээскилээн,
госпитальга атаарбыттара. Госпитальга өр эмтэнэн, чааһыгар төн-
нүбүтэ. Оччолорго Кыһыл Армия өстөөҕү уоҕун-кылынын уҕарып-
пыта уонна дьулусханнык кимэн киириитэ саҕаламмыта. Михаил
Тимофеевпч сулууспалыыр танковай полката Ростов куоракка тоҕо
ааҥнаан киирбитэ. Куорат чугаһыгар Мариновка, Ждановка дэриэ-
бинэлэри босхолообуттара. Уһун, сындалҕаннаах кимэн киириигэ
аҕыйаабыт полканы уонна алдьаммыт техниканы чөлүгэр түһэрээри
балтараа ыйдаах сынньалаҥ биэрбиттэрэ. Ол кэмҥэ танкаларын өрө-
мүөннээбиттэрэ, сэриилэрин сэбин ситэриммиттэрэ. личнэй састаап
сынньанан, күүс-уох эбиммитэ. Эбии пополнение кэлбитэ. Олору
кытта политзанятиелар, строевой бэлэмнэниилэр быыетала суох
ыытыллаллара.
Сынньаммыт полк сэриилэһэр армия инники күөнүгэр тириэч-
диллибитэ. Полк тэтимнээхтик сэриилэспитинэн барбыта. Донбасска