Page 28 - Айдааннаах үйэ уолаттара

най чааспыт тус соҕуруу айаннаата. Биһиги суолу тутааччылар бас-
таатыбыт. Картанан снрдэтэллэр быһыылаах, суола-ииһэ суох сир-
дэринэн быһа холуйан айанныыбыт. Монголия истиэбин ааһаммыт,
Улуу Китай буоругар үктэннибит. Бу айаммытыгар араас үрэхтэри
кэстэрэн туоруубут, эмиэрэ сыырдары дабайталыыбыт, хайа хап-
чааннарынан да барыталыыбыт. Аара Тибет хайатын тэллэхтэригэр
эбитэ буолуо, хаста да тоһуурга түбэстибит. Быста сылдьар дьоппуон
баандалара хайа үрдүттэн ытыалыыллар, ол эрээри улахан сүтүгү
таһаарбаттар. Биһиги дьоммут ааһа түһээт. «катюшанан» уһуурдал-
лар. Кэнникинэн ытыатаабат буоллулар, кэһэйдэхтэрэ, салыҥнахтара
даҕаны. Арааһа, ый курдук айаннааммыт, Китайга дьоппуон Ылан
олорор Колган куоратыгар тиийдибит. Бу куораты төгүрүйэн кэбис-
тибит. Арай биир сарсыарда стройдаттылар уонна: «Генерал-лейте-
нант Плиев куоракка баар дьоппуон дивизиятын бэриннэрдэ. Онон
сэрии бүттэ» диэн биллэрдилэр.
Бачча кэлэн баран, Китай куоратын көрөр баҕабытын командо-
вание ылынаи, массыына үрдүттэн биир күн куораты уһаты-туора
сыыйтаран, көрдүбүт. Туора дойду куората тутуута уратыта бэркэ
дьиктиргэттэ, нэһилиэнньэтэ хойуутун сөхтүбүт. Сотору соҕуһунан
кэлбит суолбутунан төнүннэрдилэр. Төннүүбүтүгэр туох да быһылаан
тахсыбата. Арай уматыкпыт, аспыт бараннаҕына, самолетунан бы-
раҕаллар. Монголияҕа Чойбалсан куорат таһыгар урукку базабыты-
гар тохтоттулар. Мин ити чааска демобилизацияланыахпар, ол аата
1947 сыл саҥатыгар дылы сулууспалаабытым.
Касьян Семенович дойдутугар кэлээт да хонуу биригэдьиири-
нэн үлэлээбитэ. Оччолорго үлэһиттэрэ үксэ оҕолор эбит. Сэрии кэми-
гэр кыһарҕаннаах аас-туор олоҕу туораабыт, үлэ бары эриирдэрин
билэн, үлэҕэ үөрүйэх дьон этибит. Ол эрээри олус сылааргыырбыт.
Сарсыарда күн тахсыаҕыттан киэһээҥҥи туман түһүөр диэри син
биир сэрии кэминии үлэлиирбит. Биригэдьиирбит күн кылбайа тах-
сыыта чэйи өрө охсон, уһугуннартаан бурҕаталыыра. Оо. оччолорго
кыл түгэнэ да утуйа түһүөхпүтүн төһөлөөх баҕарар этибитий? Ол
эрээри оонньооботох оҕо сааспыт үөрүйэҕинэн, салайааччыбыт ты-
лын толорор буоларбыт. Ол сылларга наар көлөнөн, илиинэн Аччы-
гый Тоҕойтон өрүс диэки синньигэс үрэҕи, чугас алаастары оттоон,
эрдэ бүтэрэрбит. Ол кэнниттэн ис-тас кытыллары, Элэһин алааһьш
эмиэ ордорбокко олоччу саралаан ыларбыт. Бу сирдэри олохтоохтор
билэллэр. Аны санаатахха, Касьян Семенович олус да дьулуйан
үлэлиир уонна үлэлэтэр эбит. Кини бэйэтэ биһнгинниин от охсоро,
быыһыгар охсубут сирбитин мээрэйдиирэ. Биһиэнин эрэ буолуо
дуо, көлөнөн оҕустарааччылар, мустарааччылар сирдэрнн эмиэ
ачаахтаах саһааннаах маһынан мээрэйдиирэ. Бугулдьуттар бугулла-
рын ааҕан тутара. Кэбиһиини дьаһайара. өйүө таһара. Отчуот биэрэ
икки көстоөх сиргэ Тумулга ойоро. Күнүн хайдах аттаран, барытын
толорорун бэккиһиибин. Ол тухары сүүрүү-хаамыы быдаастаах, кыл
тиэтэлинэн сылдьара. Ол эрээри Касьян сылаарҕаан, биирдэ эмэтэ
таах олорорун көрбөт этибит. Кыһынын Касьян Семенович Ааллаах
Үүнүнэн Охотскай перевозка тиийэ айаҥҥа сылдьара. Аргыстара
хаартылаан. арыгылаан, эрэй бөҕөнү көрдөрөллөрө. Ол да буоллар.
колхозка түспүт былааны толороллоро.
Касьян Семеновиһы аатын сураҕырдыбыт, сыратын-сылбатын
да быспыт, кырдьар сааһыгар дьарҕа ыарыылаабыт ндэтэ — суоп-
иар. Кини бу үлэтин дириҥник баһылаабыта. ис дууһатыттан тап-
таабыта. Дэлэҕэ сүүрбэ аҕыс сыл быыстала суох сүүрдүө дуо? Биир