Page 204 - Өнөрдөр Аҕа дойду сэриитигэр. I чааһа

ньоҕонноох сирдэри көрдөрөрө. Ол «Липпиэрийэ» халдьаайыты-
гар мин аҕам ийэтэ-аҕата, быраата Уйбаан уонна Захаровтар биир
саамай былыргы төрүтгэрэ, үс бырааттыылартан саамай кырала-
ра, тоҕо эрэ нууччалыы ааттаах Моруоска диэн ууһут киһи ол
күөлү харбаан туораары ууга өлбүтүн, онно көмүллэ сыталларын,
биһигини өйдөөн хааллыннар диэн кэпсиир буолуохтааҕа. Көмүл-
лүбүт уҥуохтара сыталларын көрдөрөрө.
90-с сылларга Петр Гаврильевич Захаров-Баачаан «Мемо-
риал» уопсастыба туруорсуутунан сымыйа буруйданыьггтан
ыраастаммыта, реабилитацияламмытын туһунан «Хотугу сулус»
сурунаалга бэчээттэммитэ. Саха сиригэр бу «Мемориал» уопсас-
тыба бэрэссэдээтэлинэн биллэр историк, мин университекка уо-
нна ТЛИНЧИ-га үлэлиир сылларбар коллегам Егор Егорович
Алексеев үлэлээбитэ. Мин аҕабын реабилитациялатаары эмиэ ту-
руорса сылдьыбыппын, органнар маннык ис хоһоонноох эппиэти
биэрбиттэрэ: «Саха сиригэр политическайтан ураты дьыалалары
барытын уголовнай оҥорон, туох да суута-сокуона суох, бэл диэ-
тэр боротокуола да суох, үлүбээй ылан хаайталыыллар эбит, эмиэ
оннук туох да кумааҕыта суох хаайыыттан босхолууллар эбит.
Онон, эн аҕаҥ буруйдаммытын туһунан официальнай туох да до-
кумуон көстүбэтэ», — диэн. Колхозтаахтар ол кэмҥэ паспорда-
ра суох этэ. Донуос суруйбут дьон суруктарыгар уонна оройуон-
наҕы НКВД быһаарыытыгар олоҕуран үлүбээй хаайаллар эбит.
Хаайыы наһаа туолан үгүс кыра буруйдаахтары мээнэ таһааран
кэбиһэллэр эбит. Онон, мин аҕабын биир сыл буолан баран, сэл-
лигэ наһаа көбөн, хаанынан силлии сылдьарын иһин, дьиэтигэр
тахсан өллүн диэн, 1943 сыллаахха босхолууллар. Дьэ, итинник,
ньүдьү-балай, сокуоннайа суох быһыы-майгы республика, дой-
ду үрдүнэн буола турбута - сэрии кэминээҕи тыыл олоҕун өссө
ыараппыта.
Ол курдук, Уус Алдан оройуонугар сэрии бастакы сылларыгар
мөлтөх салалта олорон, үгус нэһилиэктэргэ ыарахан кэмнэр кэл-
биттэрэ. Ол чахчытынан, холооно суох хоргуйуу, аччыктааһын,
быстарыы тахсыбыта туоһулуур. Биһиги биир дойдулаахпыт, тап-
тыыр Өнөрүгэр кэриэс курдук хаалларбыт, биһиги таайбыт Нико-
лай Алексеевич Черноградскай «Өнөрдөр умнубат мөссүөннэрэ»
диэн биһиги төрүттэрбит туһунан таһаарбыт кинигэтигэр суруйа-
рынан, 1942 сыл кыһыныттан 1943 сыл бэс ыйын бүтүүтүгэр диэ-
ри нэһилиэккэ 165 киһи өлбүтэ биллэр (кинигэ 34 стр.). Өссө да
өлүү-сүтүү тахсыаҕын эмиэ биһиги кырдьаҕас таайбыт Василий
200