Page 118 - Сэрии кэмин оҕолоро 2 кинигэ

НАЙАХЫ нэһилиэгэ

Сивцева Екатерина Дмитриевна

Уус Алдан улууһун II Байаҕантай нэһилиэгэр Бысыин Дми-
трий Дмитриевич, Бысыина Мария Гаврильевна дьиэ кэргэннэ-
ригэр 3-с оҕонон 1937 с. төрөөбүтүм. Ол гынан баран, 4 оҕо ордон
хаалбыппыт. Аҕабыт Аатлаах Үүн айанньыта эбит. 194? с. диэки
өлбүт. Ийэбит сэрии сьыларыгар сут-кураан кэмнэргэ оҕоло-
ро сороҕо улаатан, сороҕо кыраларыгар өлөн. элбэх кыһалҕаны
көрсөн, холкуос араас үлэтигэр төһө күүһэ-кыаҕа баарынан үлэ-
лээн биһигини ииппит. Эдьиийим Аграфена, убайым Миитэрэй
10-н эрэ тахсыбыт оҕолор. Танда оскуолатыгар интэринээккэ
олорон иһэн 5-6 кылаастан үөрэхтэн эрдэ тохтообуттар. Оттон
мин ийэм төһөҕө турарын, утуйарын билбэппин. Оскуолаҕа кии-
риэм иннинэ ыалга оҕо көрсүһэн айахпын ииттэрим. Сүрдээх
сылаабай буолан, хойутаан 1946 сыллаахха интэринээккэ олорон үөрэммитим. Дьонум
бары үлэҕэ бартарын кэннэ соҕотоҕун хааларбын өйдүүбүн. Төһөҕө туран аһыырым,
тугу үссэнэрим буолла... Эдьиийим Аграфена, убайым Миитэрэй ол саҕана оскуолаҕа
үөрэнэр, интэринээт уу хааһытыгар олорон тыыннаах хаалбыттар. Ийэм интэринээт
оҕотун таҥаһын сууйа сылдьан ыалдьан, сирэйэ дарбайа иһэн, аччыктаан ыксаан, оч-
чотооҕу судаарыстыбаҕа холкуос нолуогун төлүүр таһаҕасчыттары кытта куоракка оло-
рор эдьиийигэр киирэн иистэнэн, үлэтигэр көмөлөһөн тыыннаах орпут. Ол кэмҥэ
миигин интэринээккэ эдьиийдээх убайбар хаалларбыт. Иккиэннэригэр 1 куопсук уу
хааһыны, аҥаарын миэхэ, аҥаарын иккиэн аҥаардаһан сиэн син тыыннаах кыһыны
туораабыппыт. Мин сүрдээх сылаабай буолан, наар сытан тахсар, утуйар буолан, ол
хааһыбын сороҕор атын оҕолор аччыктаан киирэн сииллэрин билбэт үһүбүн. Эдьиий-
дээх убайым оскуолаттан кэлиилэригэр аччыктаан ытыы сытар үһүбүн. Өссө эдьиий-
дээх убайбар миэхэ хааһы уурбатаххыт диэтэхпинэ, миигин аһынан, аны үһүөн ытаһар
эбиппит, бэйэм ол туһунан өйдөөбөт эбиппин. Ол кэмнэртэн ыла буолуо, куртаҕым
интэринээт эбсээҥкэ хааһытын кыайан сиэбэт, иҥэрбэт этэ. Маҥнайгы кылааска 1946
сыллаахха хойутаан киирбитим. Танда олохтооҕо, сааһын тухары биэлсэринэн үлэлээ-
бит Н.В. Готовцев, сүрдээх билиилээх, дьон-норуот ытыктабылын ылбыт киһи, ийэбэр
сүбэлээн оскуолаҕа хойутаан киллэртэрбит. Маҥнайгы кылааска үөрэппит учуутатым
Михайлова Тамара Федоровна, оччолорго саҥа үөрэҕин бүтэрбит эдэркээн, кыра-
сыабай, мааны бэйэлээх күндү учуутатбыт, билигин Дьокуускай куоракка оҕолоругар
этэҥҥэ олорор. Оччотооҕу алаас, тыа муҥкук оҕолоро араас саастаах, өйдөөх-санаа-
лаах, таҥастаах-саптаах үөрэнээччилэр буоллахпыт. Доруобуйа да өттүнэн. Аны оҕо ах-
саана, хаалбыттыын-хойутаабыттыын, саҥалыын аһара элбэх буолан, учууталга улахан
ноҕуруускалаах буоллаҕа. Ол кэмҥэ оҕолор үөрэххэ тардыһыылара күүстээх буолан син
үөрэнэллэрэ. Оттон тулаайах оҕолору интэринээтинэн, детдомунан хааччыйан, былаас
өттүттэн кыһамньы улахана, онон араас идэлээх, дуоһунастаах дьон үүнэн-үрдээн кэл-
лэхтэрэ.
Оттон биһиги курдук, оччотооҕу алаас оҕолоро, Кыайыы буолбутун истибит күм-
мүт уһулуччу чаҕылхай күннээх үрдүк хатлаан курдук саныыбын. Миигиттэн 10 сыл
аҕа эдьиийим кэлин кэпсииринэн, туох да аспыт суоҕа хомолтолоох этэ диэхтиирэ.
Ханнык да үлэҕэ туох да өйүөтэ суох, сылбырхай ууну иһэр эбиттэр. Армияттан саҥа
кэлбит Иннокентий Гоголев бэрэссэдээтэл буолан, ыаллары 1-дии сүөһүлээн абыраа-
быта диэн махтанан ийэм эмиэ кэпсиирэ. Ол дьон кылгас кэмҥэ дьиэ кэргэнинээн
үлэлээн баран, дойдуларыгар барбыттара. Ол барахсан миигин бааһынаттан сиэмэ куо-
лаһын хомуйарга көҥүллээн, дьонум үөрбүттэр эбит. Мин оскуолаҕа үөрэнэ илигим,
бааһынаҕа туос ыаҕайаны аҕатан ууралларын хаһан да толорбуппун өйдөөбөппүн, наар
дьаарыстаан бэрт дуона суоҕу хомуйбуппун, көмүлүөккэ хобордооххо кутан, хатаран,
тааска, суорунаҕа тардан өйүө оҥостоллор үһү. Дьэ итинтэн ыла күһүн аайы оскуола

114