Page 305 - Сэрии кэмин оҕолоро 1 кинигэ

IIЛӨГӨЙ нэһилиэгэ

2 Аөгөй нэһилиэгэ

Сэрии-сут сылларынааҕы оҕо сааһыттан саҕалаан, 40-ча сыл устата холкуоска, соп-
хуоска биригэдьиир, управляющай улэтигэр олоҕун анаабыт талааннаах тэрийээччи, оччо-
тооҕу кэм уүннэрбит ыччата Таврил Кириллович Колесов (1927-1995) суруйан хаалларбыт
илэ-чахчы ахтыылара.

Сэрии ыар тыына ыган-түүрэн турдаҕына, онно эбэн уот кураан туран, күннээҕи
дьыаланы өссө уустугурдубута. Ити 1941-42 сс. этэ. Ити сайын холкуос оттуур ходуһа-
ларын 85-90 %-нын аһыҥа түһэн, олорчу сиэн кэбиспитэ уонна өссө күөл хомуһу-
гар киирэн туох да суох гына кэбийэн баран, алаас саҕатыгар тахсан оту-маһы турта-
йан олорор гына сиэбитэ. Атырдьах ыйын 10 күнүн диэки бадахтааҕа, ол аһыҥабыт
аны хара түүлээх үөн буолан, от-мас, тиит мутукчата барыта хара түүлээх үөнүнэн
бүрүллэн, сиҥнэн олорор буолта. Аҕыйах хонон баран, тыа-алаас суоллара барыта ол
үөнүнэн туолан, алаас иһинээҕи суолу ыраахтан көрдөххө, хара ынах быатын соспут
курдук хараара сытара. Киһи ити суол устун хаамтаҕына, тыаһа хардырҕас буолара.
Уот куйаас сатыылаан, сир-дойду барыта умайан, өрт уота олус күүскэ турбута. Кыр-
дьаҕастар, «сиргэ сымыыты уурбут киһи тута буһууһу» дииллэрэ, ол курдук алдьархай-
дык сир-дойду умайбыта, халлаан бүтүннүү кыһыл буһурук буолбута. Күн бэрт ыраах,
дьэс атган солуурчах түгэҕин курдук кытаран эрэ көстөрө. Алаастар-сирдэр бары күөх
буруонан сабыллыбыттара, ньиксик ыар сытынан аҥылыйбыттара, киһи бэлэһин ха-
бархай аһыы амтанынан үрбүттэрэ. Мүрү эбэ куулата күөх буруо саба бүрүйэн, адьас
көстүбэт буолбута. Маннык алдьархайдаах уот кураан сатыылаабыт сайынын ким да
аҕа көлүөнэ дьонуттан истибэтэх да, билбэт да этилэр.
Оччолорго аһыҥаны утары охсуһар дьаат да суоҕа, онон оройуон да, холкуос да са-
лалтата механическай эрэ ньыманан охсуһарга дьаһал биэрбиттэрэ. Ол дьаһал быһыы-
тынан, бурдук бааһыналарын тула 1 м кэтиттээх, миэтэрэттэн ордук дириҥнээх гына
траншея хастарбыттара. Ити омуһахха аһыҥа түһэн өлүөхтээх дииллэрэ. Биһиги, оҕо-
лор, икки куулу холбуу тигэн баран, ону соһо сылдьан, аһыҥаны муҥхалаан барбып-
пыт, онуоха куул быһаҕаһа киирэр этэ. Итиэннэ, омуһахха кутан баран соҕооҕунан
үлтү сынньарбыт.
Сайын устата биир таммах сиик түспэтэҕэ, онон алаастарбыт күөллэрэ олорчу уолан,
хара буорунан оргуйбута. Кыһынын хаар да түспэтэҕэ. Хаар халыҥа киһи атаҕын көх-
сүн сабар-саппат этэ, оннук чарааһа. Ол да иһин, кыһынын олус тымныы түспүтэ.
Бөдөҥ күөллэр: Мүрү Эбэ, Таргылдьыма муустарын халыҥа биир саһаан икки чиэп-
пэр буолбута. Онтон атын күөллэр муустара бары кэриэтэ хайыаран хаалбыттара, онон
балыктааһыны да тэрийиигэ олус уустук балаһыанньа үөскээбитэ. Дьиэҕэ киир: дьон
дьүдьэйиитэ, аччыктааһына, ким сэриигэ оҕото, ким кэргэнэ өлөн, ону кэпсии-кэпсии
ытаһыылара-соҥоһуулара — бу барыта киһи өйүгэр-санаатыгар олус ыарахан этэ.
Оттуур от суох буолан, оройуон холкуостара Кэбээйигэ, Намҥа оттоон сүөһүлэрин

301