Page 309 - Сэрии кэмин оҕолоро 1 кинигэ

НЛӨГӨЙ нэһилиэгэ

гылар син биир төннүбэттэр. Ураанньыктаахтан төһөлөөх элбэх үтүө сылгы үөскүө
этэй диэн матыыптаан, туруорсан, тылын ылыннаран, арай биир атыыры ыыттарба-
таҕа. Архыып докумуоннара этэллэринэн, 1943 с. Саха сириттэн хомуллубут сылгы-
лар кыһыҥҥы суолунан Иркутскай уобалас Зарайскай станциятыгар тиийбиттэр. Эбии
сылгылары хомуйан, фронт кирбиитигэр Полыиа кыраныыссатыгар тиэрдибиттэр.
Саха сириттэн кэлбит сылгылар 7-с кавалерийскай куорпуска иккис тыыны укпуттара
дииллэр. Бу куорпус Берлини штурмалааһыҥҥа кыттыбыта. Ити сылгылар ортолору-
гар биһигиттэн, Лөгөй нэһилиэгиттэн, хомуллубут сылгьшар баалларыгар саарбахтаа-
баппыт. Кинилэр хотторбут Германия столицатын уулуссаларынан хаамтахтара.
Ол саҕана улахан болҕомтону балыктааһыҥҥа уурбуттара. Инньэ гынан аҕабыт сүрүн
үлэтин таһынан, балыкгааһыҥҥа эмиэ кыттыбыта. Национальнай архыыпка баар Ка-
линин аатынан холкуос бэрэссэдээтэлэ Анна Ивановна Бурнашева суруйбут ыспыраап-
ката көрдөрөрүнэн, биригэдьиир С.Т. Троев биригээдэтэ 1941 с. былаанын 123,8 % то-
лорбут. Бу иһин холкуоһу 3000 солкуобайынан бириэмийэлээбиттэр. 1942 с. — 108 %,
оттон 1943 с. маҥнайгы кыбаарталыгар 150 % толорбуттар.
1943 с. аҕабытыгар уголовнай дьыала тэриллибит, 270 киилэ балыгы холкуостаах-
тарга түҥэппит диэн. Кэлин буруйа дакаастамматаҕынан, дьыала тохтотуллубут. Дьыа-
лалана сылдьыбыт буолан, биригэдьиириттэн уураппыттар. Кини оннугар Филипп
Николаевич Мигалкин анаммыт. Семен Трофимович биригээдэ чилиэнинэн хаалбыт.
Дьыалаҕа суруллубутунан, биир да биригээдэ чилиэнэ Семен Трофимовиһы утары бу-
руйдааһыҥҥа илии баттаабатах. Филипп Николаевич биригэдьииригэр олус үчүгэй
характеристика суруйбут. Кинини дьоно билэллэрэ бэрт буолан, кэлин ким да туора
көрбөтөҕө, суут буруйдуур төрүтэ суох буолан, эппиэккэ тардыбатаҕа. Ол саҕана Уус
Аддан балыксыттара судаарыстыбаҕа кырата суох дохуоту кшшэрэр эбиттэр.
Маныаха биһиги аҕабыт өҥөтө улахан этэ. Клни Улахан уонна Аччыгый Таргыл-
дьымалар ханнык үөстэригэр кыһыытай, алыһар, сордоҥ үөскүүллэрин кытта билэрэ.
Онтон атын балыктаах күөллэргэ хас иҥнигэн уу анныгар баарын ааҕа өйдүүрэ уонна
балыксыттарга кэпсиирэ. Онтуката муҥха алдьаныытын аҕыйаппыта. Үлэ көрдөрүүтэ
улам тупсан испитэ. Партия уобаластааҕы комитетын инструктора К.Ф. Горленскай
1944 с. маҥнайгы аҥаарыгар балык бултааһынын хаамыытын туһунан ыспыраапкаты-
гар биһиги Калинин аатынан холкуоспут сьш аҥаардааҕы былаанын 264% толорбутун
туһунан иһитиннэрбит, Ол түмүгэр Кыһыл Аармыйа главнай командованиетын оһуо-
бай фондугар 462 буут бастыҥ суортаах балык туттарыллыбыт. Балыксыттар сэрии
сылларыгар өрүү былааннарын аһара толоролторо. Ол иһин Уус Алдан балыксыттара
И.В. Сталинтан 1944 с. махтал телеграмма туппуттара.
Балыксыттар төһө да быйаҥы сомсубуттарын иһин, бултаабыт балыктарынан кэр-
гэннэрин аһаталлара бобуллара. Ол иһин биһиги аччыктыырбыт. Кыһын Хонууттан,
Байдыма, Өйөм алаастар күөллэриттэн бултаммыт балыгы ат сыарҕатыгар ыгыччы
тиэйэннэр оройуон киинигэр киллэрэннэр «Рыбтрескэ» туттараллара. Кинилэр биһиги
олорор Лоскуй Мыйыттата диэн алааспытын ортотунан, балаҕаммыт аттынан ааһалла-
ра. Биһигини аһатаары аҕабыт быыс буллаҕына куобахха туһах иитэрэ, сохсо туруора-
ра. Ол эрээри бу дьыаланан кини утумнаахтык дьарыктамматаҕа. Бириэмэтэ тиийбэт
этэ. 1942 сыл күһүн ыксаан олордохпуна, ийэбит сохсотуттан аар тайҕа маанылаах бул-
дун — хара улары ьшбыта. Кини кутуругун талахха тиирэн ымыы оҥорбута. Онтуката
биһиги сайылыкпытыгар Баттамаайыга өргө диэри турбута.
Сэрии саҕана дьон бары даҕаны олус күүскэ, кыахтарын таһынан үлэлээбиттэрэ.
1944 с. оройуон холкуостара сүөһү төбөтүн ахсаанын оннугар түһэрбиттэрэ, сүөһүттэн
ылыллар дохуоту улаатыннарбыттара. Бу күүстээх үлэҕэ биһиги аймахтарбыт сылайары
билбэккэ үлэлээбиттэрэ. Сорохтор, ол иһигэр Дмитрий Иванович, Иннокентий Инно-
кентьевич, Дмитрий Гаврильевич араас сылларга сэриигэ барбыттара. Аймах дьоммут
үөлээннээхтэрэ эмиэ фроҥҥа барбыттара, ол иһигэр II Лөгөй нэһилиэгин сэбиэтин
бэрэссэдээтэлэ Данил Григорьевич Петухов уо.д.а. Ол саҕана сэриигэ аҕатын, убайын,

305