Page 308 - Сэрии кэмин оҕолоро 1 кинигэ

IIЛӨГӨЙ нэһилиэгэ

дойдулары кытта сыһыаҥҥа народнай комиссара В.М. Молотов сэбиэскэй норуокка
бүтүннүүтүгэр туһаайан тьш эппитэ. Кини этиитэ бары хаһыаттарга бэчээттэммитэ.
Хас биирдии саха киһитин сүрэҕин ортотунан сэрии кирбиитэ ааспыта диэтэххэ, араа-
һа, омун буолбата буолуо. Ол курдук, биир да киһи сэрии ыар тыыныттан куоппатаҕа.
Томтор начаалынай оскуолатыгар соҕотохто уу чуумпу буола түспүтэ. Оҕолор тута
улааппыт курдук буолбуттара, оннооҕор переменаҕа урукку курдук күйгүөр, сүүрүү-
көтүү, оонньуу суоҕа. Уопсай иэдээн барыбытын түмпүт, сомоҕолообут быһыылаах
этэ. Бары төһө кыалларынан үчүгэйдик үөрэнэ сатыырбыт.
Биһиги оройуоммутугар военкомат диэн суоҕа, ол оннугар райисполкомҥа ба-
йыаннай остуол баар этэ. Манна сэриигэ барар дьону учуоттууллара, сэрии маҥнайгы
күннэригэр дьон баҕа өттүлэринэн фроҥҥа бараары бу остуолу «штурмалыыллара».
Ыксаллаах түгэн кэлбитигэр хас биирдии киһи Ийэ дойдутун көмүскүүргэ бэлэмин
көрдөрбүтэ. Оннооҕор Гражданскай сэрии геройа Гаврил Васильевич Егоров, оччолор-
го 70 саастааҕа, баҕа өттүнэн сэриигэ бараары сайабылыанньа биэрбит.
Биһиги ийэбит Александра Сидоровна (кыыс сылдьан араспаанньата Егорова) II Ба-
йаҕантайтан төрүттээҕэ. Кини оҕо сааһа Танда Томторуттан чугас Сиидэр Мандана
диэн алааска ааспыта. Гаврил Васильевич—Бартыһаан Дьөгүөрэп хаан аймаҕа этэ.
Кини биһиэхэ сылдьара, куруутун Кыһыл Знамя уордьанын иилинэ сылдьарын уонна
икки уостаах саалааҕын бу баардыы өйдүүбүн.
Сэрии саҕаланарыгар, биһиги 6 оҕоттон икки улахан уол 7 кылааһы бүтэрэн үлэ-
лээн эрэллэрэ. Лэгэнтэй сельсовет сэкирэтээринэн, 1942 с. сэриигэ барбыта, Ньуку-
лай олохтоох МТС-ка, кинини 1943 с. ыҥырбыттара. Ийэбит: «Уол оҕо Ийэ дойдутун
көмүскүүр ытык иэһэ», — диирэ.
Онон 1943 сылтан биһиги төрдүө буолан хаалбыппыт: мин, эдьиийим Елена, биэс-
тээх бырааппыт Бүөтүр уонна оҕо эрдэҕиттэн инбэлиит улахан эдьиийбит Киристиинэ.
Ийэбит биһигини хас биирдиибитин тэҥинэн таптыыра, хайа сатанарынан бүөбэйдии-
рэ, ахсаабат кыһамньытын уурара. Биирдэ эмэ улаханнык мөхпүтүн, хаһыытаабытын,
эгэ, таһыйыа дуо, олох өйдөөбөппүн. Киниттэн айылҕаны таптыырга үөрэммиппит.
Ойуурга мээнэ үөгүлүүр, оту-маһы, чыычаах, көтөр уйатын алдьатар аньыы буоларын,
туохха барытыгар харыстабыллаахтык сыһыаннаһыахтаахпытын куруутун тоһоҕолоон
бэлиэтиирэ. Олоххо наадалаах сүбэлэри биэрэрэ, ол курдук этиҥнээх, чаҕылҕаннаах
ардах кэмигэр соҕотох бөдөҥ тиит анныгар саһар, төбө сыгынньах сылдьар, уу кы-
тыытыгар баар буолар кутталлааҕын сэрэтэрэ. Кимиэхэ эмэ бэлэх биэрэргитигэр саа-
май үчүгэйин талан биэриэхтээххит диэн үөрэтэрэ. Ол курдук, биһигини олох араас
эрэдээктэригэр бэйэтэ өйдүүрүнэн үөрэтэ сатыыра.
Сэрии кэмигэр Калинин аатынан холкуоска икки илиитин араарбакка үлэлээбитэ.
Киниэхэ саа биэрбиттэрэ. Кыһынын андаатарга хапкаанныыра. Кини эбээһинэһи-
гэр өссө саас бааһынаҕа хаар уутун тутар бүүрүктэри оҥоруу киирэрэ. Киэһэтин
сылгы сиэлинэн муҥха быатын хатара. Биир кэмҥэ, аҕабыт сылгыһыт этэ, ийэбит
ырбыт-дьүдьэйбит 5-6 кулунчугу хотон иһигэр көрбүтэ-харайбыта. Бу кулунчуктары
биэрэстэ аҥаардаах сиртэн биэдэрэнэн уу баһан уулатара. Сайынын бары дьон курдук
ийэбит окко сьглдьара, күһүнүн хортуоппуй, турнепс хомууругар тахсара. Сут-кураан
сылларыгар кэтэх сүөһүнү тутар олус уустуга. Аҕам: «Бу икки ынахпытын сиэтибит да,
бары аччыктаан өлүөхпүт», — диэбитэ. Сут кэмигэр ынахтарын иитээри, күһүн муус
үрдүнэн уу хомуһун охсоро. Инньэ гынан, ынахтаах буоламмыт, бары да аччыктаан
өлбөтөхпүт эбитэ буолуо.
Аҕабыт Семен Трофимович дьиэтигэр дэҥҥэ көстөн ааһара. 1939 сылтан Калинин
аатынан холкуос сылгыһыта этэ. Бу сыл Үрдүкү Сэбиэт уурааҕынан хаһаайыстыба-
лар баар сылгылар 5%-рын «ЬСыһыл Аармыйа сылгыта» фондаҕа туттарыахтаахтара.
Онно сылгылары сыымайдаан, саамай улаханнарын, доруобайдарын, күүстээхтэрин
талбыттара. Уус Атдан оройуонуттан сэриигэ диэн 8886 сылгы утаарыллыбыта, онтон
өрөспүүбүлүкэ үрдүнэн барыта 50726 сылгы сэриигэ ыытыллыбыта. Бу барбыт сыл-

304