Page 124 - Неизвестное название

Салгыы 1696 с. (copox докумуоннарга 1714, выми людьми вступили в бой с «изменниками ла­
1718 сс.) Турчак Бочуков (племянник Чуки мутами» и отбив их нападение, завязали с ними
Капчинова) ыраахтааҕыга тиийэн кинээс соло- переговоры, добиваясь, чтобы восставшие сло­
тун ыларын туһунан грамота клан кэлбит. Бу жили оружие». Бойобуодалар төһө кыалларынан
дьон удьуордара салгыы солбуһа сылдьан Бо- саха кинээстэрин хотугу норуоттары дьаһаах
роҕон улууһун дьаһайсан салайбыттара биллэр. төлөтөр сыаллаах сырыыларыгар киэҥник туһа-
1693 с. Чука Капчинов Мазары Бозеков- наллара мантан костер.
тыын иккиэн Индигиргэ нуучча хаһаактарын Бу ахтыллыбыт үс киһи, Мазары Бозеков,
походтарыгар кыттыбыттара, «изменникам к ла­ Чука Капчинов уонна Чугун Бодоев, дьиҥнээх
муткам для уговоруп. «В 1693 г. два крупнейших докумуоннарынан бэйэлэрин улуустарын кулуба-
якутских князца Мазары Бозеков и Чука Кап­ ларынан буолаллар. Мантан көстөрүнэн, бороҕот-
чинов были посланы воеводой вместе с казаками тор, мэҥэлэр уонна хаҥаластар кэлин бииргэ
для ликвидации восстания неукротимых инди- түмсэн, саха норуота бэйэтин дьаһанар былааһын
гирских ламутов; князцы во главе вооруженного иһин туруммуттара уонна уһун сылларга туруу-
отряда в 28 человек совместно с русскими служи­ лаһаннар бастакы олуктары уурбуттара.

АЛЕКСЕЙ ИВАНОВИЧ АРЖАКОВ - СЭҺЭН АРДЬАКЫАП
(1739-1829)
Сэһэн Ардьакыап Бороҕон улууһун II Суотту нэһилиэгэр ба-
лыксыт дьадаҥы дьиэ-кэргэнигэр төрөөбүтэ. Төрөөбүт сирэ би-
линтгинэн Тумул бөһүөлэгин От Эбэ диэн күөлүн үрдүгэр Собоһут
Аартыга диэн сиргэ баар.
Норуот номоҕор Сэһэн Ардьакыап олоҥхоһут, көрбүөччү, сэ-
һэнньит быһыытынан биллэр. Кини эдэр эрдэҕиттэн баай ыаллар-
га ыҥырыыга сылдьан олонхолуур, тойуктуур идэлээх эбит. Оҕо
сылдьан Дьокуускайга киирэн Калина Аржаков диэн чиновникка
олорон сурукка-бичиккэ, нууччалыы саҥарарга үөрэммит. Сэһэн
Калина Аржаковы бэйэтин ииппит аҕатынан билинэн «...восприем-
ным своим отцом ...» диэн бигэргэппит суруга баар. Докумуоннарга
көстөрүнэн Калина Аржаков билиҥҥи Даркылаах сиригэр-уотугар
14 дэһээтинэ оттуур ходу ha сирдээх эбит.
Сэһэн кэлин нэһилиэгэр тахсан кинээстээбит, онтон салгыы Бо-
роҕон улууһун кулубата буолар.
Сэһэн Ардьакыап олорбут кэмигэр саха дьонун олоҕор Россия
империята хотугулуу-илиҥҥи Чуумпу акыйаан биэрэктэригэр тии-
йэ сирдэри бас билэр баҕата ордук улааппыта. Ол инниттэн сир-уот картатын оҥоруу, материктар
ханан силбэһэллэрин, туох сир баайа баарын быһаарар уонунан ааҕыллар географияҕа, астроно­
миям сыһыаннаах, араас холбоһуктаах (комплекснай) экспеди-
циялар тэриллибиттэрэ. Бу сырыыларга нуучча хаһаактара саха
дьонун уонна сылгытын хото тутталлара. Сыл аайы сүүһүнэн,
тыһыынчанан сылгы-көлөттөн дойдуларыгар аҥарыттан аҥара
эрэ төннөрө, ыраах сындалҕаннаах айаҥҥа эрэллээх сирдьиттэ-
ринэн саха эр дьонун күһэйэн туран илдьэ тураллара. Улуустар-
га саха ахсаана сыыйа аччаан испитэ.
З.И.Петухова суруйарынан: «В 1763 г. в Докладе Сената,
утвержденном Екатериной 2, заключение контрактов на «воз­
ку провианта из Якутска в Охотск» было признано незаконным,
причем подчеркивалось, что «от подрядного отвозу казна терпит
великий убыток». Однако с 1774 года действовал подряд купе­
чества, который с 1782 г. опять обратили в личную повинность
якута, называемую «подводной», взвалив на его плечи «великий
убыток казны». [Петухова З.И. Якутская Степная Дума
(1827~1 838), С.18].