Page 147 - Неизвестное название
P. 147
Итинник быһыыга-майгыга 1918 с. олунньу 5 бэйэни дьаһаныы тэриллэ сылдьыбыта, билигин
күнүгэр тэриллэн уобалас Земствота үлэтин саҕа- объективнайдык көрөн сыаналаатахха суолта-
лаабыта. Земство туох ханнык иннинэ олохтоох, лаах өрүттэрэ элбэх. Саха сиригэр кэлин Авто
үөрэхтээх кадырдары бэлэмнээһиҥҥэ күүһүн номия үөскүүрүгэр онтон бу биһиги кэммитигэр
уурбута. Алтынньы 3 күнүгэр урут тэрийэн ис Россия Федерациятын иһинэн сувереннай судаа-
пит 4 сыллаах тыа хаһаайыстыбатын курстарын рыстыба олохтонон барыытыгар кини бастакы
аспыттара. Онио буолбут үөрүүлээх митиҥҥэ кэрдиис, бастакы ааны аһыы курдук көстөр.
Никифоров: «Биһиги 20-чэ сыл анараа өртүттэн Дьэ, ити курдук, Бороҕоҥҥо эрэ буолбатах,
баҕарбыт - уобаласка маҥнайгы тыа хаһаайысты- бүттүүн Саха сирин үрдүнэн, ону ааһан Рос-
батын оскуолата тэрилиннэ», - диэбитэ. Салгыы сияҕа кытта үөрэхтээһин сыыйа-баайа кыаҕын
батталлаах бюрократическай тутул баһылыырын ылан испитэ. Россияҕа 1917 с. буолбут Октябрь-
саҕана 20-чэ сыл кыаллыбатах суол норуот бэй- скай революция түмүгэр дойду общественнай
этин дьаһанар бырааптаммытын түмүгэр аҕыйах политическай олоҕун бары өрүттэригэр киһи ха-
ый иһигэр кыаллар буолбутун бэлиэтээбитэ. раҕар тута быраҕыллар олус улахан уларыйыы-
Ити сыл ахсынньытыгар кооперация уон- лар буолбуттара. Олортон саамай сөҕүмэрдэрэ,
на бухгалтерия курстардаах Үрдүкү Земскэй киэҥ далааһыннаахтара саҥа былаас норуоту
пачальнай училище аһыллыбыта. Ол түгэҥҥэ үөрэхтээһиҥҥэ ыыппыт үлэтэ буолара саарбаҕа
анаммыт үөрүүлээх митиҥҥэ В.В.Никифоров суох. Дойдуга ханнык эрэ 20 сыл иһигэр ыытыл-
дьону эҕэрдэлээн тыл эппитэ: «Сибииргэ, чуолаан лыбыт бүттүүн үөрэхтээһин түмүгэр, киин Рос
Саха уобалаһын курдук культура сыстыбатах кы- сия эрэ буолбакка, уһук хотугу кыраай хаалыы-
раайыгар, олох үөрэҕэ суох нэһилиэнньэ бэйэтин лаах сирдэрин аҕыйах ахсааннаах норуоттарын
бэйэтэ дьаһанар кыаҕа суох, эһиги земствоҕа өйдөрө-санаалара уһуктубута, олохторо-дьаһах-
кимнээҕи үлэлэтээри гынаҕыт, үрүҥ эһэлэри, тара, үгэстэрэ, төрдүттэн тосту уларыйбыта.
кыһыл саһыллары, тииҥнэри дуо?» - дииллэр 1918 с. тохсунньу ый 18 күнүттэн советскай
соҕурууҥҥу тойоттор. «Кырдьык, хаайтарыыла- оскуолаларга таҥара үөрэҕин үөрэтии тохтотул-
ах балаһыанньа: үөрэх, культура суоҕуттан уо лубута. Церковнай-приходской оскуолалар он-
баласка Земствоны олохтуур кыаллыбат, оттон нуларыгар алын сүһүөх оскуолалар тэриллибит-
Земство суох буолан үөрэх, культура тэнийбэт. тэрэ. Сотору С.А.Новгородов сахалыы алфавита
Ол эрээри революция долгуна биһиэхэ тиийэ бэчээттэнэн тахсар. Ол түмүгэр 1922 с. ахсын
кэлэн, демократияны, норуот былааһын аҕалла, ньы 12 күнүгэр Саха АССР Совнаркома саха
төһө да ыарахан кэмҥэ Земство тэриллэн эрэрин тылын оскуолаҕа үөрэтиини саҕалыыр туһунан
иннигэр, үлэ баран эрэр. Үөрэх эрэ нэһилиэнньэ дьаһал таһаарар. 1922-1923 сс. үөрэх дьылыгар
культуратын, экономикатын өрө көтөҕүөхтэрин саха тылын алын кылаас оскуолаларга үөрэтии
Земствоны тэрийээччилэр бэркэ өйдүүллэр, ол саҕаланар. Ити кэмҥэ тыа сирэ кытта сыый
иһин Земство бюджетыгар хайа кыалларынан но а-баайа уһуктан барбыта. Холобур, Уус Алдан
руот үөрэҕириитигэр элбэх үбү көрөргө кыһанал- оройуонугар революция иннинээҕи 6 церков
лар», - диэбитэ ол этиитигэр В.В.Никифоров. най-приходской оскуола оннугар 6 алын сүһүөх
Хабараан утарсыылардаах будулҕаннаах уонна 3 ситэтэ суох орто оскуола баар буолбута.
сылларга уобаласка кылгас кэмҥэ 1918 с. олун Оттон үөрэнээччи ахсаана 42-тэн 627 тиийбитэ,
ньу 5 күнүттэн 1919 с. ахсынньы 15 күнүгэр о.э. 15 бүк элбээбитэ. Ити республикаҕа бастыҥ
диэри бэрт эрэйинэн да буоллар Земство диэн көрдөрүү этэ.
ТОМТОРГО ДИРБИЭН-ДАРБААН СЫЛЛАРГА
... Сахаттан ол саҕана дьахтар учуутал бэрт оҕолорун бэркэ аһынар, харыстаһар этэ. Бороҕон-
ахсааннаах этэ. Мин өйдүүрбүнэн Шишлянни- тон үөрэхтээх киһи тахсыан олус баҕарара. Бэрт
кова диэн учуутал эмээхсин хойуккааҥҥа диэри эдэр сааһыгар оҕолонобун диэн өлөн хаалбыта.
үөрэппитэ. Кини Евдокия Дмитрьевна барыллаа- Эрэ Иван Егорович Васильев диэн эмиэ
та дуу, арыый эрэ аҕа дуу буолуоҕа. Онон Е.Д. Ар- учуутал этэ да, ойоҕор быдан тиийбэт киһи этэ.
жакова Бороҕонтон аан бастакы дьахтар учуутал, Чэпчэки, олоҕу-дьаһаҕы аанньа билбэт, баай-
бүтүн Саха сирин да үрдүнэн бастаан учуутал- дары билсэн, онно өйүн дэлби сыстарбыт киһи
лаабыт дьахталлартан биирдэстэрэ эбитэ буолуо. этэ. Баҕар, Дуня тыыннааҕа буоллар онно-ман-
Кини киһитинэн бэрт кэссиэ, номоҕон, дьа- на кыттыһан ыт симиэрдигэр өлүө суох этэ диэн
даҥы дьоҥҥо иитиллибит буолан, дьадаҥы дьон куоракка дьон кэпсэтэллэрин улаатан иһэн истэр
