Page 1 - Тойон Муругэ Елуенэ уута кэлиитэ

Тойон Мүрүгэ Өлүөнэ уута кэлиитэ

Мүрү эбэ үгүс элбэх тумул арыылардаах онтон улаханнара Мындааба
арыы. Кини Тойон Мүрү саамай ортотугар сытар.
1935 с. оройуоннааҕы МТС тэриллэн үлэлээн барбыта. Ыччаттар

тракторист идэтин баһылаан сир оҥоруутугар, кэнники сүөһү иитиитин
ыарахан үлэтин механизациялааһыҥҥа техническай прогреһы киэҥник
киллэрэн барбыттара. Мындааба тумул арыыга авиаплощадка оҥоһуллан,

Дьокуускайы кытта салгынынан сылдьыһыы суола аһыллыбыта. 1972 с. сири
мелиорациялааһыҥҥа, уу хаһаайыстыбатын дьарыктанар мелиорация ПМК-
та тэриллэн, Өлүөнэ-Мүрү систематын тутан үлэҕэ киллэриигэ биир сүрүн

тутар тэрилтэ буолбута.
Аҕа дойду Улуу сэриитин инниттэн 1939 сыллаахтан түспүт кураан-сут
сылларга Мүрү Эбэ күөлүн уолуута күүскэ барбыта/ Ол түмүгэр үгүс тас

үөстэрэ уолан хонууга кубулуйдулар, улахан, дириҥ үөстэрэ дьаратыйдылар,
тумул арыылара киэҥ сыһыыларга, арыылара тумул арыыларга
кубулуйдулар. Эбэ үрдүк хордоххой ходуһалара, мэччирэҥнэрэ куурдулар-

хаттылар, үүнүүлэрэ биллэрдик мөлтөөтө. Эбэ күөлүн уута испиэскэлэннэ,
кытыыта үрүҥ туранынан төгүрүтүлүннэ. Онон Эбэ уутун киһи испэт
буолла, дьон доруобуйатыгар буортуну оҥороро улаатта. Мүрү Эбэ уутун

уолуута дьонун-сэргэтин олоҕор, тулалыыр айылҕатыгар куһаҕанынан
дьайыыта улаатан иһэр. Ол иһин олохтоохтор дьиксиниилэрэ уонна
инникитин Мүрү Эбэ күөлүн уолуута олоххо-дьаһахха дьайыыта хайдах

буолуой диэн дьаахханыылара олохтоох.
Научнай кэтээн көрүү түмүгүнэн 1932 сыллаахха Эбэ күөлүн иэнэ 41,2
кв.км, тэҥнэспит. Онтон 1965 сыллааҕы кэтээн көрүүгэ күөл иэнэ 1719 сылы

кытта тэҥнээтэххэ хас да төгүл аччаабыта бэлиэтэннэ.
Мүрү Эбэҕэ уу киириитин биир түбэлтэтин туһунан Аҕа дойду Улуу
сэриитин актыыбынай кыттыылааҕа, педагогичёскай үлэ ветерана,

суруйааччы Николай Данилович Бурцев бу курдук кэпсээбитэ:
-1925 сыллаахха саас мин испанкаҕа ыалдьа сыттахпына, сааскы Ньукуолун
кэнниттэн өлгөмнүк инчэҕэй хаар түһэн ууллубута. Онно Буочара үрэҕэ

Куоһаҕас күөлүн толорбута, онтон Илин үрэх уута Тарьпгнаах Атахха уонна
Тоһоҕо күөлэ көҥүһүн ортотунан ууламмыта, - диэн эппитэ.
Мүрү Эбэ уһун үйэтин устатыгар айылҕа үөскэтэр моһоллорун бэйэтин

киэҥ күөнүгэр үгүстүк көрсөн кэллэҕэ. Ол гынан баран, ХХ-с үйэҕэ түһэн
ааспыт уһун курааннартан Эбэ күөлүн уолуута өтөрүнэн өрүттүбэт гына
уолла.'Ол курдук, 1965 сыллааҕы кэтээн көрүүлэр түмүктэринэн күөл иэнэ

1919 сылы кытта тэҥнээтэххэ хас да төгүл аччаата. Эбэ күөлүн уолуута