Page 108 - Дүпсүн сирэ

5. Афанасьев Петр Алексеевич — Дүпсүн улууһун кулубата
Афанасьев Петр Алексеевич 1868 сыллаахха I Өспөх нэһилиэгэр Арыы Баһа
диэн сиргэ I Өспөх аҕатын ууһун төрүт уус, бас-көс ыалыгар Алексей Петро-
вичтаахха бастакы оҕонон төрөөбүтэ. Петр Алексеевич-Бөтүрүүсэ үөрэхтээх
дьиэ кэргэҥнэ төрөөн, олох кыра эрдэҕиттэн билиигэ-көрүүгэ тардыспыта,
Дьокуускайдааҕы прогимназия III кылааһыттан уурайан баран, политсыылы-
най Папий Подбельскайга быраата Михаиллыын олорон үөрэммиттэрэ, кини
тэрийбит куруһуогун чилиэннэринэн буолбуттара. П.П.Подбельскай 1889 сыл­
лаахха кулун тутар 22 күнүгэр «Монастыревка» бастаанньатыгар хомолтолоох-
тук өлбүтүн кэннэ кини элбэх кумааҕыларын, литературнай сурунаалларын
Подбельскай кэргэнэ көрдөһүүтүнэн В.В. Никифоровтыын полиция кэтэ-
билиттэн кичэллээхтик кистээбиттэрэ, кэргэнигэр, оҕотугар үбүнэн-аһынан
көмөлөспүттэрэ, өргө диэри сибээстэрин быспатахтара.
1899 сыл от ыйын 12 күнүгэр Дьокуускайга бастакы тыа хаһаайыстыбатын
обществота тэриллэр. Общество соругунан сири оҥоруу, уоҕурдуу, ыһыыны
солбуһуннарыы, тыа хаһаайыстыбатын бородууксуйаларын астааһын, сири
оҥорор-таҥастыыр техникалары: хотууру, сиэрпэни, булуугу, веялканы, сиэмэ
ыраастыыр уонна суортуур массыынаны, маслобойканы, сэппэрээтэри булан
үлэҕэ-хамнаска туһаныы уо.д.а. буолбута. 1902 сылга общество хайыы-үйэ 60
чилиэннэммитэ, манна П.А.Афанасьев биир көхтөөх кыттааччынан буолбута.
1906 сыллаахха тохсунньу 4 күнүгэр араас улуустар 200-тэн тахса бэрэстэ-
биитэллэрэ Дьокуускайга түмсэннэр В.В.Никифоров баһылыктаах «Сахалар
союзтарын» тэрийэн, устаап, программа ылыммьптара, онно «Сахалар союз-
тарын» Киин Комитета тэриллибитэ. КК састаабыгар П.А. Афанасьев эмиэ
талыллар. Программаҕа правительство иннигэр элбэх ирдэбил пууннары ылы-
наллар. Маны губернатор Булатов буун быһыытынан көрөн үөһэттэн саба
баттыыр күүс көрдөһөр уонна «Сахалар союзтарын» КК чилиэннэрин 1906 с.
тохсунньу 18 күнүгэр хаайталыыр, дьыалаларын суукка биэрэр. «Сахалар союз­
тарын» чилиэннэрин 1908 с. от ыйын 23 күнүгэр Иркутскай куоракка суут-
тууллар. Саха сирин араас улуустарын түмсүүлэриттэн «Сахалар союзтарын»
тэрийээччилэрин кытаанах дьүүлтэн босхолуурга император аатыгар петиция
түһэриллэн сууттанааччыларга чэпчэтии оҥоһуллар, ол түмүгэр П.А.Афанасьев
2 ыйга түрмэ хаайыытыгар түбэһэр.
1908 сыллаахха саха уонна нуучча бааһынайдарын улуустардааҕы бэрэстэ-
биитэллэрин съеһэ, Дьокуускайга, олохгоох администрация көҕүлээһииинэн
ыытыллыбыта. Съезкэ Дүпсүн улууһун бэрэстэбиитэлэ Никифоров В.В. ула-
хан этиини онорбута. Съезд буолуон аҕай иннинэ «Якут» диэн псевдонимы-
нан П.А.Афанасьев «Сибиир олоҕо» сурунаалга «Саха уобалаһыгар киинтэн
кос дьону аҕалан олохсутуу боппуруоһугар» диэн төбөлөөх улахан ыстатыйа-
ны бэчээттэпиитэ. Ыстатыйаҕа, Саха кыраайыгар тыа хаһаайыстыбатын
сайдыытын сырдатан туран, бу хотугу сир ыарахан айылҕа-климатическай
усулуобуйалааҕын, сахаларга сүөһү ииттинэллэригэр оттуур сир кырыымчы-
гын, саха сиргэ үлэлииргэ үөрүйэҕэ суоҕун этэн туран, сир оҥоһуутуи билэр,
сатыыр нуучча бааһынайдара кэлэн үгүө холобуру көрдөрөллөрө туһалааҕын
104