Page 110 - Дүпсүн сирэ

Бөтүрүүсэ өлүөн биир сыл иннинэ өлөрбүт хотойун чуучулата биир биллэр-
көстөр миэстэни ылбыт. Олохтоохтор кэпсииллэринэн, Бөтүрүүсэ ити ку-
һаҕан, тыҥырахтаах көтөрү өлөрбүтэ бэйэтигэр сэттээх-сэмэлээх буолбут,
итинтэн сылтаан кини быстах дьылҕаламмыта дииллэр эбит. Улахан кыыл-
лар чуучулаларын оҥороругар кини мае уустарын көмөлөһүннэрэн чуучуланы
киэпкэ тиирдэрэн баран, хаппыт муоҕунан ыга симэн форматын биэрэр эбит.
П.А.Афанасьев сорох кыылларын тириилэрин ыраахтан суруттаран ылаттаа-
быт, холобур чубуку, бүүчээн, кырса тириилэрин Верхоянскай уокуругуттан
суруттаран ылбыт. 1921 сыл кулун тутар 19 күнүгэр Афанасьев музейын на-
ционализациялыыр туһунан боротокуол толоруллубут. Ону бырачыастаан
П.А.Афанасьев Сибиири чинчийэр экспедиция II отделын боломуочунайыгар
маннык ис хоһоонноох акт суруйан түһэрбит: «Чучела эти не могут называться
научными коллекциями. Коллекции с научной целью обычно препарируются
в естественном положении без придания той или иной позы, т.к. последняя,
завися от вкуса и воображения препаратора делает предметы искусственны­
ми и тем нарушая естественность их, затрудняет научное изучение. В данном
случае мои чучела не соответствуют научному требованию естественности, на­
пример, имеются птицы, парящие с раскрытыми крыльями, птицы изображен­
ные дерущимися между собой, птицы выклевывающие глаза у падали и.т.д. Ис­
кусственность доведена до такой степени, что например, чучело лося сделано из
шкуры самки с насаженной на шею ее головой самца с рогами. Все эти чучела я
имел ввиду оставить, как художественное комнатное украшение для моих детей
и внуков на память о себе... Купли и продажи не было, а все это плоды моего
личного труда из материала, добытого мной и моих детей охотой».
1896 сыллаахха Дүпсүн улууһун Чэриктэй нэһилиэгин олохтооҕо А.И.Попов
П.А.Афанасьевка сылдьан баран бу курдук суруйан турар. «Кини оччотооҕуга
музейа суоҕа, хороонтон ылыллыбыт тыыннаах саһыл оҕолорун иитэн, улаа-
тыннаран тириилэрин атыылыыр. Бэйэтэ орто баай киһи, булчут, балыксыт
бэрдэ. Ону-маны оҥоро сылдьарын сөбүлүүр, ити дьарыгыттан төһө барыһы
ылар да, соччону мэлитэн, ороскуоттаан иһэр эбит».
П.А.Афанасьев өлбүтүн кэннэ Дүпсүн улууһун волревкомун председателэ
туоһулар баалларына Афанасьев дьиэтээҕи музейын 45 экспонатын опистаан
ылбыта уонна 1930 сыллаахха Дьокуускайга киллэрэн, Е.М.Ярославскай ааты-
нан кыраайы үөрэтэр музейга туттарбыта. Афанасьевтан киирбит 99 экспонат
республикатааҕы кыраайы үөрэтэр музей сүрүн баайа-дуола буолан хойукка диэ-
ри көрдөрүүгэ турбута. Билнгин ити экспонаттар бары эргэрэн көрдөрүүттэн
уһуллубутгара, докумуоннара уонна фотоснимоктара музей архивыгар бааллар.
П.А.Афанасьев 1925 сыллаахха 57 сааһыгар сылдьан ыалдьан өлбүтэ, кини
көмүс унуоҕа олорбут сиригэр Арбаты алаас арҕаа баһынааҕы тумуһаҕар хараллы-
быта. Ити сыл соҕуруу врач үөрэҕин бүтэрэн Россия Наукаларын Академиятын
экспедициятыгар, Бүлүү уокуругар үлэлии сььлдьар кыыһа Надежда Петровна кэ-
лэн аҕатын уггуоҕун сүрдээх сиэдэрэйдик маһынан ампаардыы эргиттэрбитэ күн
бүгүҥҥэ диэри турар.
Иван Даншович Свешников
106