Page 617 - Дүпсүн сирэ

Бастыҥ үлэ уопута
(«Мандыйа» бааһынай хаһаайыстыба)
Хаһаайыстыба 1993 сыллаахха тэриллибитэ. Баһылык — Сивцев Владимир
Иннокентьевич. Үлэлэрин сүрүн хайысхата — сүөһү, сылгы иитиитэ, тыа ха-
һаайыстыбатын бородууксуйатын астааһын. Билиҥҥи туругунан хаһаайыстыба
54 ынах сүөһүнү, 20 сылгыны иитэн туруорар. Быйылгы сылга бэйэлэрэ тут-
тубуттарын таһынан 12 тонна үүтү, 1 тонна 200 кг эти туттардылар. Бааһынай
хаһаайыстыба баһылыга Владимир Иннокентьевич биригэдьииринэн, управ-
ляющайынан, Джемма Дмитриевна зоотехнигынан үлэлээбит буолан, рынок
экономикатын тыйыс усулуобуйатыгар олорон хаалбакка олоҕу, инникитин таба
өйдөөннөр, бэйэлэрин кыахтарынан арыы сыаҕын тутан, сөптөөх оборудование
булунан, нэһилиэктэрин чааһынай ыалларын, бааһынай хаһаайыстыбаларын
ордор үүттэрин соҕотуопкалааһынынан уонна астааһынынан дьарыктанан
үлэлээбиттэрэ быйыл 15 сыл буолла. Бастакы сылларыгар 70 тонна үүтү тутан
үлэлэрин саҕалаабыт буоллахтарына, билигин икки нэһилиэгинэн Дүпсүҥҥэ,
Чэриктэйгэ, 400—450 тоннаҕа тиийэ үүтү тутан астыыр буоллулар. Билиҥҥи
кэмҥэ бастыҥ хаачыстыбалаах эрэ бородууксуйа атыыга улгумнук барар, ры­
нок усулуобуйатыгар күрэхтэһэр кыахтаах. Ол иһин «Мандыйалар» арыыны
астыыр буолуохтарыттан оҥорон таһаарар бородууксуйалара үрдүк хаачыс­
тыбалаах буоларын ситиһиигэ сүрүн сыал-сорук оҥостон үлэлииллэр. Дьу-
луурдаах үлэ, тустаах үлэҕэ киэҥ билиилээх буолуу үчүгэй түмүктэри биэ-
рэр. Кинилэр оҥорон таһаарар арыылара үчүгэй хаачыстыбалааҕынан улуус
иһигэр эрэ буолбакка, республикаҕа кытта биллэр, атыыга хамаҕатык барар.
Сыах маастара Джемма Дмитриевна «Тыа хаһаайыстыбатын бородууксуйатын
астааһыҥҥа маастара» диэн номинацияҕа улууска 4 төгүл бастаата. Коллектив
улуус, республика быыстапка-дьаарбаҥкатыгар кыттан бастыҥнар ахсаанна-
рыгар тахсыбыта. 2000 сылга республикатааҕы быыстапка-дьаарбаҥкаҕа тирэх
бааһынай хаһаайыстыбалар ортолоругар бастаан, «Тыа хаһаайыстыбатын боро­
дууксуйатын бастыҥ оҥорооччута» ааты ылан кыһыл көмүс мэтээлинэн уон­
на 1 степеннээх дипломунан наҕараадаламмыта. Кинилэр сыралаах үлэлэрин
түмүгүнэн уоскуйан-тохтоон хаалбакка, салгыы сүөһүлэрин астарын элбэтэн,
базаларын кэҥэтэн-саҥардан, бу рынок кэмигэр дьонноро-сэргэлэрэ дохуот-
тара элбииригэр салгыы туруулаһан үлэлииргэ бигэ былааннаахтар.

Бээди алааһыгар икки күннээх илин былдьаһыы
Уус Алдан улууһун Дүпсүн нэһилиэгэр Бээди алааһыгар от ыйын 22—23
күннэригэр «Күүлэй-2005» диэн республика таһымнаах 2-с күрэхтэһии
ыытыллыбытыгар 5 улуустан кэлэн кыттан бардылар. Ити иһигэр хамаанда-
нан күрэхтэһиигэ 48 киһи (6-лыы киһилээх 8 хамаанда), 4 дьиэ кэргэн (3-түү
киһилээх) уонна ким баҕалааҕынан биирдиилээн бастыыр иһин күрэхтэһиигэ
киирсибиттэри киллэрэн туран, 90-ча илии хотуурдаах илин былдьаста. Бээди
алааһа сирин иэнинэн республикаҕа төрдүс улахан түөлбэ, нэһилиэк үрдүнэн
533