Page 5 - Березкин И.Г. Сайсары күөлэ уонна Сайсары булгунньаҕа

Бастакы баһа
САЙСАРЫ КҮӨЛЭ
(Былыргы үһүйээннэртэн
уонна историяҕа киирбит докумуоннартан)
Илин Сибиир хоту диэки түһэр өрүстэриттэн саамай
бөдөҥнөрө Улахан өрүс диэн ааттанара. Ити өрүс орто
сүүрүгүн арҕаа бырааиын аниыгар үс уһун хочолор субуруһан
сыталлар. Олор Эркээпи, Туймаада, Эҥсиэли диэп ааттанал-
лара. Онно ынах сүөһүнү, сылгыны иитэр, ону таһынан
бултаан аһыыр урааҥхай сахалар уонна аҕыйах ахсааннаах
юкагирдар олороллор. Ол саҕапа бастакы нууччалар кэлбит-
тэрэ.
Улуу Туймаада хочото Баҕарах, Сайсары, Тулагы, Киллэм
хонууларыгар арахсара. Итилэртэн Сайсары хонуута, арҕаа
быраантан быдан үрдээн турар Чочур мыраантан саҕалаан,
аллара Улахап өрүс диэки түстэр түһэн, кыра булгунньахтаах
Күөх хонууну туораан, Хатыыстаах арыытыттан иҥнэрэ.
Онтон атыттара өрүс биэрэктэригэр тиийтэлииллэрэ.
Чочур мыраан анныгар Ытык Күөл диэн уһун синньигэс
күөл соҕурууттан хоту диэки тардыллан сытара. Ол чугаһыттан
Хатьпг Үрэх мыраантан уутун тардан ылан Үрүҥ Күөлгэ
түһэрэ, онтон уу үрүйэ уступ улахан орүскэ киирэрэ.
Ытык Күөлтэн аллара диэки, быыстаан-арыттаан, кыра-
кыра хонуулардаах тиит, хатьпг, харыйа, талах, ыарҕа мастар
балай эрэ кэтит балаһалара баара.
Онтои өссө аллара намыһах сыырдаах, киэҥ соҕус, ыраас
уулаах, араас балыктаах, кыта-кыйма харамайдаах Сайсары
күөл сайыҥҥы күн уотугар күлүмүрдүү оонньуура. Тула өртө
барыта күөх чыычаахтар көрүлүү-нарылыы ыллыыллара,
көҥүл-босхо көччүйэллэрэ.
Сайсары күөлүн соҕуруу өртүгэр Сайсары Аччыгый
булгунньаҕа турара. Ол булгунньах аниыгар Тыгын ойбоно
диэн кыра көлүйэ баара: сайынын бадараана суох буолан,
сүөһү уулууругар олус табыгастааҕа. Ол соҕуруу өртүгэр
3