Page 9 - Березкин И.Г. Сайсары күөлэ уонна Сайсары булгунньаҕа

соҕус костер дьону "сахалар” диэбиттэр. Онон саҥа кэлбит
дьоҥҥо дьахталлар манна саха днэн ааттаах омук олорорун
чуолкайдык өйдөппүттэр. Оттон кэлбит дьон бэйэлэрэ рус-
скайдар буолалларын эппэккэ хаалбыттар. Дьахталлар бүтэн
тахсыбыттар. Онтон ыла бу Сайсары күөлүн олохтоохторо
бары caira кэлбит дьону нууччаларынан ааттыыр буолбуттар.
Дьэ ити кэнниттэн, нууччалар, таһырдьа тахсаннар,
тохтообут сирдэрин эргиччи коре турбуттар. Онно Тыгын
тойон тиийбит. Ол тиийэн, олорор күолүн ыйан көрдөрбүт
уонна күөлүн диэки аргыый аҕай нөрүөн нөргүйбүт. Кини,
тыла суохтары кытары уруккуттан илиитинэи кэпсэтэ үөрүйэх
буолап, бу да дьону кытары быһыта-урута кэпсэтэ сатыыр
эбит. Итинтэн, Сайсары булгунньаҕын аттынан Күех Хонууга
киирбиттэр, онно үчүгэй амтаннаах аһыы оту амсайбыттар.
Нууччалар "лук” дии-дии сиэбиттэр. Онон ити сахаҕа ”луук"
диэн бастаан киирбит тыл эбит. Таарыччы эттэххэ, үс
атахтаах сандалыбыт "остуол" дэнэн иккис тылыиан. киирбит
быһыылаах. Бу күүлэйдээһшпгэ Тыгын тугу көрдөрбүтүн
барытын сахалыы ааттаан испит. Тонной иһэн, ураһатын
таһынааҕы, ытыктаан пөрүөн нөргүйбүт күөлүн "Сайсары
күөлэ" диэн ыраахтап ааттаабыт. Ытыктыырын нууччалар
өйдөөбүттэр. Бэйэтин ыйынан эмиэ "саха" дэммит. Онон
манна Сайсары күөлүгэр сахалар олороллорун нууччалар
өйдөөбүттэр. Бу кэнниттэн сарсыардааныларыгар маарынныыр
күнүскү аһылыктарын аһаабыттар. Онтон ыла нууччалар
Тыгын ТОЙО1ПГО биир ый кэрииэ босхо үлэлээбиттэр. Бастаан
ол-бу алдьаммыт күрүонү абырахтаабыттар, мае тэриэлкэлэ-
ри оҥортообуттар. Ол кэнниттэн, Тыгын тойоптон ыйытан
баран, диршг ас уурар умуһаҕы (булууһу) хаспыттар,
үчүгэйдик аһыллар-сабыллар гына ааннаабыттар. Ол үрдүгэр
кыра ампаары туппуттар, онон сахаҕа бастакы иууччалартан
"тэриэлкэ", "ампаар" диэн саҥа тыллар киирбиттэр. Тыгын
кырдьаҕас нууччалар үлэҕэ сүрэхтэрин, ордук саталлаахта-
рын, үчүгэй майгылаахтарын улаханнык сөбүлээбит, хайҕаабыт.
Биир ыйдара туолап, нууччалар бараллара тиийэн кэлбит,
онон бу дойду га дьиэ-уот туттан олохсуйарга Тыгын тойоптон
сир көрдөөбүттэр. Ону Тыгын сөбүлээбит. Онон Күөх Хонуу
бэтэрээ биэрэгиттэн сир биэрэр буолбут. Онно барбыттар.
Нууччалар, уһуктаах бүтэй тоһоҕотун ыланнар, балай эрэ
киэ1г сири төгүрүччү сурааһыннаабыттар. Ону Тыгын тойон,
күрүө-бүтэй турар сирдээх буолуохтааҕын өйдөөн, эмиэ
сөбүлэспит. Онтон нууччалар бүтэй сиэрдийэтин саҕа суон-
наах баҕаналары, сурааһын устун, бэйэ-бэйэлэриттэн ыраах-
ыраах туруортаабыттар. Ол кэнниттэн нууччалар Тыгын
7