Page 10 - Березкин И.Г. Сайсары күөлэ уонна Сайсары булгунньаҕа

тойонтон биир оҕус тириитин көрдөөн ылбыттар. Опу быа
курдук тэлбиттэр, баҕанаттан баҕанаҕа төгүрүччү тардыбыт-
тар уонна эһиил сайып манна кэлиэх буолбуттар. Онтон
ураһаларыгар баран хоммуттар. Онно Тыгын тойону уонна ас
таспыт дьахталлары кытары борт үчүгэйдик кэпсэппиттэр.
Тыгып дьиэтигэр кэлэн нууччалар суолга аһылыктарын
бэлэмнэппит. Ити курдук дириҥ ытыктабыллаах Сайсары
күөлүн кытыытыгар олохтоох сахалар ортолоругар аан
бастаан кэлбит нууччалары кытары Тыгын кырдьаҕас олус
үчүгэйдик көрсүбүт, үлэлэппит уонна атаарбыт эбит.
Сайсары күөлүн кырдьаҕас олохтооҕо Тыгып тойон,
аһылык таспыт дъахталлар уонна хас даҕаны манна олохтоох
сахалар, сарсыардааҥы аһылык кэнниттэн, үтүө-мааны нууч­
чалары кытары өрүс хомотугар киирбиттэр. Онно нууччалар
туттар сэптэрин-сэбиргэллэрип, таҥастарын-саптарын
оҥочолоругар уурбуттар. Онтон атаарааччылары барыларын
кытары бэрт эйэлээхтик, үөрэн-көтөн, илии тутуспуттар. Ол
кэнниттэн, оҥочолоругар олорон баран, хомону утары эрди-
нэн, соҕуруу диэки бара турбуттар. Кинилэр эһиилги
сайыныгар, ол кэнники да сылларыгар, били бэлиэтээбит
сирдэригэр кыайан тоннүбэтэхтэр.
Бу Сайсары күөлүгэр олохтоох сахаларга кэлэн барбыт
икки үтүө-мааны нууччалар Мангазея воеводствотыгар тыаҕа
уонна туундараҕа үоскүүр араас күндү түүлээҕи, бэйэлэрэ
бултаан, ыарахан сыанаҕа туттарар идэлээх этэрээттэртэн
биирдэстэрэ Пенда диэн киһи дьоно эбиттэр. Ити Мангазея
воеводствотыгар аан бастаан яколар (сахалар) тустарынан
сураҕы 1621 сыллаахха истибиттэр. Ол биир күүтүллүбэтэх
түбэлтэнэн саҕаламмыт. Арай биирдэ Нижнэй Тунгуска
тыаларыгар кииһи уонна саһылы аҕалан атыылаабыттар.
Кинилэри кытары холбуу хантан эрэ атын сиртэн кэлбит,
алта эбэҥки дьоно эмиэ балай эрэ кииһи, уонча хара саһылы
атыылаары гыммыттар. Олору бултуур этэрээт баһылыктара
атыыласпыттар уонна бэйэлэрин бойобуодаҕа аҕалан биэр-
биттэр. Бойобуода, кинилэртэн ыйыталаһан, бу алта атын
сирдээхтэр эбэҥкилэр буолалларып, Табалаах өрүс баһыгар
баар Булаас аҕатын ууһугар олороллорун, Аллара Тунгуус-
каттан өрүстэрэ Лин диэн улахан өрүскэ түһэрин, ол өрүс
олус уһунуп, соҕурууттап хоту диэки устарын, онно элбэх
киһилээх-сүөһүлээх омук олорорун, олус улахан уҥуохтаах
дьоннор баалларын, үрдүк сайдыылаах сир буоларын билитэ-
лээбит. Онтон бойобуода ол Лин орүскэ ханнык омук
олорорун, туох коло баарын, дьонноро тугунан дьарыктанал-
ларын, татгастарын-саптарын, тугу эргипэллэрин туһунап
8