Page 15 - Түөлбэҕэ олоҥхо эйгэтин олохсутуу соруктара, ньымалара

Сунньунэн олоихону оло^урбут ньыманан толорууга бол^омтобун уурабын. Ол эбэтэр
былыргылыы оллоонноон олорон беле^у^эн толороллор. Очного эрэ тереебут тыл суегэйин-
сумэтин эттэригэр-хааннарыгар ииэриниэхтэрэ. куттарыгар-сурдэригэр сеиердунуехтэрэ дин
саныыбын. Сыл саиатыгар тиэкиспитин кэрчиктээн уерэтэн толоробут, сыл бутэЬигэр биирдии 050
тиэкиЬи барытын билбит буолан хаалар. Биллэн турар олоихону тылын-еЬун кылгатан, сурун
сюжетын эрэ билиЬиннэрэбин. Бу тугэни сорох фольклористар кэрэхсээбэттэр, соро^ор сэмэлииллэр.
Ол эрэн, уйаара-кэйээрэ биллибэт улахан айымньыны, кыра 050 чараас уйул^атын куускэ
уйгуурдубакка, салыннарбакка уерэтиигэ олус табыгастаах ньыма. Аны беле^унэн толорууга 050
бэйэ- бэйэни тулуйан, истэргэ уерэнэр. коллектив уопсай тыыныгар иитиллэр.
КуруЬуокпар дьарык икки керуиунэн ыытыллар: беле^унэн уонна биирдиилээн. Толорууга
репертуарбытыгар В.О.Каратаев Модун Эр Со^отох, С.С. Борогонскай Эрчимэн Бэргэн,
П.Н.Решетников-КеЬеие Буетур Кун Кундулу Бухатыыр олоихолорун талбытым. Бу о^олорго сеп
гына суруллубут уонна кинигэтигэр ойуулаах-бичиктээх буолан табыгастаах олоихолор. Аан бастаан
олоихону остуоруйанан истэбит, ис хоЬоонун илдьиритэн ырытыЬабыт. Онтон истибиттэн
кэпсээЬин, тыллар суолталарын быЬаарыы, иллюстрацияны керуу, запистары истин, утуктуу,
дор^оону чуолкайдык саиардар эрчиллиилэр, мини-викториналар курдук уерэтии араас керуиун
туЬанабын. Б1рыата-тойуга суох олоихо буолбат. Олоихото хас биирдии герой туЬунан
матыыптаахтык, туЬунан тэтимнээхтик, тус-туЬунан ыллыыр-туойар. Олоихо ырыатын кыра 05050
уерэтии олус уустук. Бары билэрбит курдук олоихо ырыата кылыЬа5а суох буолбат. Ол эрэн детсад
саастаах 050НУ кылыЬахтатан ыллатыы олус сэрэхтээх. Сахалыы ырыа- тойук анал уерэхтээхтэрэ
СИТЭ сайда илик саиарар саиа аппараатын харыстааи диэн этэллэр. Мин санаабар кыра 050 олоихо
ырыатын матыыбын, тэтимин батыЬан ыллаата5ына сеп. Бу эппиэттээх тугэииэ, миэхэ наставнигым,
педагогическай улэ ветерана 3.И.Шепелева куус-кеме, субэ-ама буолар.
Детсаппытыгар сахалыы муннуктаахпыт, сахалыы инструменнардаахпыт уонна фондабытын
мунньунан байытабыт, кэиэтэбит. Ба5а санаабытыгар сахалыы бала5ан, ураЬа, сахалыы тыыннаах
тусаЬаланыахпытын ыралыыбыт. Сахалыы эйгэни тэрийиигэ кыах баарынан тэринэбит. Ол курдук
быйыл олохтоох олоихоЬуппут Говоров Д.М.- ОлоихоЬут Миитэрэй «Эрбэхтэй Бэргэн» олоихотугар
оло5уран, детсад бары улэЬиттэрэ куукула оиордубут. Маны таЬынан олоихо куукулатын
бэлэхтэтэммит уеруубут ессе уксээтэ. ХаЬан да5аны, ханна да5аны, быйыл-былыр 050 оонньоон
уерэнэрин бары билэбит. Тереппуттэрбит уонна улэЬиттэрбит кемелерунэн сахалыы матыыптаах
оонньуурдары оиоЬуннубут. Хайа да иитэр-уерэтэр улэ5э бэйэни сайыннарыы хайаатар да баар
буолуохтаах. Ол инниттэн фольклорга иитии-уерэтии хайысхатын уерэтэ-билэ сатыыбыт. араас
маастар-кылаастарга, тегурук остуолларга, куурустарга тугэн кеЬуннэр эрэ сылдьабын. Бугуииу
куииэ бутун коллективынан олоихо педагогикатын ылсан эрэбит. Республика5а Е.П.Чехордуна
уонна Д.Г.Ефимова научнай салайааччылардаах “СОДИ11 " технология5а тирэ5ирэр «Арылы кустук»
диэн общественнай холбоЬукка ситимнэстибит.Улэбитин-хамнаспытын теория5а. методика5а,
наука5а сыЬыарар соруктаахпыт.
Улэбитин коллектив уонна тереппуттэрбит ейууллэр, кемелеЬеллер. Ол сомо5олуур,
кынаттыыр уонна эппиэтинэстээх, кедьуустээх улэни ирдиир. Ити курдук ылсаммыт, араас
таЬымнаах курэхтэргэ кыттаммыт дьоЬун ситиЬиилэрдэммиппит. Республика5а ыытыллар “Олоихо
дойдутун о5отобун’' фестивальга биэс сылы субуруччу кытынныбыт. Yc бастыинартан т\Ьэ иликпит.
Маны таЬынан "Бриллиантовые нотки”, "Хотугу сулус". "ТуЬулгэ” аан дойдутаа5ы, республика
таЬымнаах курэхтэргэ хас да тегул 1 степеннээх лауреат. Гран При буолбуппут. 2013 сыл тумугунэн
культура уонна духуобунас сайдыытын министерствотыттан биир кэмнээх харчынан бириэмийэнэн
на5араадаламмыппыт. Правительственнай таЬымнаах мунньахха, ЮНЕСКО салайааччыларын
иннигэр олоихобутун толорон иЬитиннэрбиппит.
Олоихо курдук улуу айымньыны толорууга уерэтии 1-2 эрэ сылынан муиурдаммат. Уйэ-саас
туэсары сайыннарыахха, чочуйуохха сеп. Ол иЬин фольклор уг\е угэстэрин, олоихону толоруу
искусствотын уунэр келуенэ5Э, эдэр ыччакка тиэрдэргэ бары кууЬу ууран утумнаахтык салгыы
дьарыктыырга сорук туруорунаммыт. о5олорбун батыЬан олохтоох библиотекарь
М.Й.Никоновалыын кыттыЬан оскуола5а туспа белех тэрийбиппит. Сыл аиара кэрииэ улэлээбиппит
кэннэ анал уерэхтээх специалист А.А.Лугинова кэлэн, билигин оскуола5а салгыы дьарыктаналлар.
Онно мин 050Л0РУМ бастыинар кэккэлэригэр сылдьалларыттан уерэбин. Ону таЬынан урукку
еттугэр фольклорга сыстыбатах. сыста да сатаабатах 050Л0Р умсугуйан, ба5атыйан. батыЬан туран
дьарыктаналлара кэрэхсэбиллээх. Улаатаннар араас тиэмэнэн. араас таЬымнаах научнай-
практическай конференцияларга кытталлар. Улэм биэс сыллаах сылыктааЬынын о5олорум оскуола5а
уерэнэр тумуктэрин мунньан сыаналаннахха маннык сыыпаралар тахсаллар- барыта 42 050ТТ0Н: I I
туйгун. 21 учугэй тумуктээхтэр. Ол аата о5олорум 76 % -нара хаачыстыба5а уерэнэллэр. Онно
ансаамбылга дьарыктаммыт, детсакка ылыммыт уеруйэхтэрэ. сатабыллара к^^стээх тирэх, олук
буолара саарбахтаммат. Бу тугэни тереппуттэр, учууталлар угустук бэлиэтиир буоллулар.

13