Page 18 - Түөлбэҕэ олоҥхо эйгэтин олохсутуу соруктара, ньымалара

— Олоихо кеметунэн 050 тереебут тылын сайыннарыы. Уустаан-ураннаан аа^арын
ситиЬии.
— О5О ейге тутар. истэр дьо^урун сайыннарыы.
— Олоихо неиуе сиэрдээх быЬыыга-майгыга иитии.
— Олоихо уруи-хара еруттэрин араараага уерэтии.
Олоихо персонажтарын быЬыыларын-майгыларын кеметунэн утуену-мекуну, кэрэни-
куЬа^аны, сиэр-майгы оикулларын, киЬи киЬиэхэ, айыл^а^а сыЬыанын араара уерэнэллэр. О5О олох
кыра сааЬыттан олоихо тылын-еЬун, ырыатын-тойугун истэ уерэннэ^инэ, кини кутугар-суругэр
истибит дор^ооно, саиата-ииэтэ ииэн хаалар. Ол ииэринэн улаатта^ына олоихону истэр, ырытар,
толкуйдуур дьо^урданар.
Олоихо эйгэтэ тэрээЬинигэр 050 сааЬынан уратыта хайаан да учуоттанар. О^ону сайыннарыыга,
иитиигэ олоихону дьарык уонна куруЬуок быЬыытынан киллэриэххэ сеп.
Мин 3-4 саастаах о^олорго олоихону билиЬиннэриим П.А. Ойуунускай 'Щьулуруйар
Ньургун Боотур'" олоихотунан кырачааннарга ойуу кинигэтинэн ‘‘Олоихо дойдута” са^аламмыта.
Кырачааннар ойууну корен олоихо дойдутун, сирин-уотун, айыы бухатыырын, кыыЬын, аатын-
суолун уратытын билсэллэр.олоихо тиэкиЬин судургутутан кэпсиир кедьуустээх. Иитээччи олоихо
ист хоЬоонун 05050 тиэрдиэхтээх. Бу 3-4 саастаах о5олорго. О5О 5-6 сааЬыгар учугэйи-куЬа5аны
араарар, сыаналыыр, кэпсэтиигэ кыттар буолар. Бу кэмиэ олоихо 3 дойдутун, онно олорор дьону-
сэргэни, ырааЬы тар5аталлар, сиэри-туому тутуЬаллар. АбааЬы етте хараианы, куЬа5аны батыЬар
диэн ейдетебун. Айыы киЬитэ-орто дойду дьонун абааЬыттан, хараиа куустэн араиаччылаан.
Кемускээн эйэлээх олохтоох буолалларын ситиЬэрин ейдуехтээх.
2008 сыллаахха П.А.Ойуунускай “Дьулуруйар Ньургун Боотур"' олоихону о5олорго
туруорбутум. “Чуораанчык'" сурунаалга кылгатыллан, 050 сааЬыгар септеех бэлэм сценарий
бэчээттэммит этэ. Бастаан бу олоихо туЬунан сурун ейдебулу биэрбитим. Олоихо ис хоЬоонун
ырытан-уерэтэн, геройдарын билиЬиннэрэн, куолаан толорууга бэлэмнээн барбытьтм. Олоихо
геройун тылын-еЬун, ырыатын-тойугун тус-туспа уерэтэбин. Ону уерэтэрбэр, билиЬиннэрэрбэр
ойууну-бичиги кердерер пособияны туЬанабын. грамзапиЬы иЬитиннэрэбин. Олоихону дьуЬуйуу 30
мун.уустата ыытыллар. Бу улахан белеххе. Манна 8-10 050 кыттар. О5О аа5ар, этэр тиэкиЬэ олус
уЬун буолбат, сааЬын учуоттаан оиоЬуллар. Оруолу толорууга оонньуу быЬыытынан ыытыллар.
Олоихону тургэнник ылынар, ейдуур 05050 олоихоЬут оруолун биэрэбин. Кини олоихо сурун
быЬылаанын кэпсиир. ОлоихоЬут оллоонноон олорон саиарар. Оруоллары уллэрэрбэр 050 талаанын,
ейдуур дьо5урун, тылын-еЬун керебун. Сурун оруолларга оннук о5олору талабын. О5О уерэтэригэр
табыгастаах гына кылгас-кылгас олуктарга араарантылын еЬун уерэтэбин. Тэииэ тутан
хамсаныытын быЬаарабын. Бухатыыр 050 ку\'Стээхтик, модуннук. ньымсатык хамсанарын
кердеребун. Кыыс 050НУ чэпчэкитик, дугунан хаамарга уерэтиллэр. Ити курдук хас биирдии олоихо
персонажтарын ырытан, кердерен иЬэбин. Таиастарын тигиигэ тереппуттэрбин туЬанабын. О5О
таиаЬа олоихо ис хоЬоонугар сеп тубэЬэр кестуулээх буоларын ситиЬэбин. Ырыатын-тойугун
уерэтиэм иннинэ тыыныы эрчиллиилэрин оиотторобун: муннунан салгыны Э5ирийэн иЬинэн
тыыньты, тылчааны хамсатыы уо.д.а. Олоихо ылыата эиин-эгэлгэ куолаЬынан толоруллар. Куоласка
элбэх еруттээх улэни ыытабын. Дор5ооннору уЬуннук тардарга, куолаЬы араастаан кубулутан
(урдэтэн-намтатан. намылытан-наскытан, эисэлитэн-дьиэрэтэн). Тойук киэргэлинэн кылыЬах буолар.
КылыЬа5Ы сопке туттарга уерэтии ыытыллар. Тойугу уорэтиигэ бэйэм иЬитиннэрэн, утугуннэрэн
уерэтэбин. Куоластарын аЬаары, челлерутээри бастаан норуот ырыаларын ыллатабын. “ Сарсыарда
саЬар5а" , ‘Ъыттыа-Ьыттыа". КылыЬахтаан уЬуннук тартахха, тойук кэрэтик иЬиллэр.
Музыканы туЬаныы, тыаЬынан-ууЬунан киэргэтии, уот-куес бу барыта туруорууну ситэрэн
хоторон биэрэр. Биирдиилээн оруолларынан уерэтэн баран, туЬумэхтэринэн уопсай толорууга
холбоон, сибээстээн, ситэрэн, толорон биэрэбин.
“Туелбэбит олоихоЬуттара"- диэн бэйэбит туелбэбит олоихоЬуттарын 050Л0Г0
билиЬиннэрэбит. Уус-Алданнар киэн туттар, ьттыктыыр олоихоЬуппут Дмитрий Михайлович
Говоров- ОлоихоЬут Миитэрэй Бэйдииэ5э тереебутэ-уескээбитэ. Кини “Будуруйбэт Мулдьу Бе5е’'
олоихотун Ил Тумэн бэрэссэдээтэлэ А.Н.Жирков икки тылынан (сахалыы,нууччалыы)
бэчээттэппитэ. Албан аатын, суон сура5ын уйэлэргэ ааттаппыта. Говоров Д.Н.-ОлоихоЬут Миитэрэй
160 сылыгар анкаллаах олоихону толорор 050Л0Р республикатаа5ы курэхтэригэр Касьян Бережнев
Сергей Васильев “Эрчимэн Бэргэн" олоихотуттан быЬа тардан толорон “Б1рыа Балбаара" диэн анал
аат хаЬаайынынан буолбута. Мин бу олоихону туруоран маннык тумуктэргэ кэлбитим:
• ОЛОИХО5О 050 интэриэЬин тарпытым. О5О олоихону ылынара уратытын
бэлиэтээбитим. О5ОНУ бэйэтин олоихо геройа оиорон оонньоттоххо, ылынара тургэн
эбит.
• О5О уустаан-ураннык саиарарга уерэнэр эбит. Ойге тутар дьо5ура сайдар.
• Ыллыыр-туойар, олоихолуур талааны арыйарга кемелеЬер.

16