Page 20 - Түөлбэҕэ олоҥхо эйгэтин олохсутуу соруктара, ньымалара

Ны-Ьы-Ьы
5. Кулэри утуктуу
АаЬа-Ьаа-Ьаа-Ьаа
АаЬа-Ьа-Ьа-Ьа
Бу эрчиллиилэри туЬанан уонна аЬа^ас дор^ооннору-а-о-у-и-ы дифтоннары-иэ-уе-ыа-уо, иэЬэ,
уоЬа, ыаЬа, уеЬэ. Маннык артикуляция^а улэлээтэххэ кылыЬахтара тахсар. Олоихону биирдиилээн
толорууга кыра белехтен Мичийэ Андросованы, Дайаана Григорьеваны, Андрей Григорьевы
дьарыктаабытым. 3 саастарыттан са^алаан, оскуола^а барыахтарыгар дылы эрчийбитим. Улэм утуе
тумуктэрдээх буолбута.
Тумук
Оскуола иннинээ^и саастаах о^олор олоихону олус учугэйдик, тургэнник ылыналлар. Куннээ^и
олохторугар оонньуулларыгар олоихо твлвн туЬанар-туттар буолаллар эбит. Мин 4 олоихону
уерэттим, ырыттым: "Дьулуруйар Ньургун Боотур”, "Модун эр cogoTox" , "Дьырыбына
Дьырылыатта уонна Тойон Дьеллуут”, "Куенэ ке^еччер аттаах Кун Дьирибинэ Бухатыыр" . сыл
устата олоихону билиЬиннэрэр улэни сатабыллаахтык тэрийэн ыыттахха:
• Ogo ейдеен истэр дьogypa сайдар;
• Oлoиxogo интириэЬэ улаатар;
• Ойуулаан-дьуЬуннээн уобарастаан керуутэ сайдар;
• Тулалыыр aйылgaтын, эйгэтин убаастыыр, учугэй-KybagaH еруттэри араарар;
• Тереебут норуотунан киэи туттар киЬи буола улаатар.
Улуус. республика иЬинэн, международнай олоихо курэхтэригэр ситиЬиилээхтик кыттабыт.
10-тан тахса сыл олоихону уерэтииннэн дьарыктанан кэллим. Кэтээн керуубунэн ogoHy 3 сааЬыттан
ылан дьарыктыыр кедьуустээх буолар эбит. Салгыы биЬиги ogoлopбyт ocкyoлaga олоихо куруЬуогар
дьарыктаналлар. Утум caлgaнap.

Олоихонон оонньуу - дьарыктары суруннуур суоллар, ньымалар
Докторова Марина Анатольевна
Уус-Алдан улууИун Арыылаахтаа^ы №1 «Кэнчээри
тэрилтэтин .методиИа
БелуНуектэр норуот аан дойдуну. айыл^аны, оло^у. киЬини чинчийиитин биир суду
кестуутунэн былыр-былыргыттан кини эпическэй айымньыларын ааттыыллар. Саха оннук
айымньытынан бугун киЬи аймах улуу меккуерун, утуе уонна меку курэстэЬиитин уус - ураннык
хоЬуйар олоихото буолар.Норуот мындыр философията этэринэн утуе. кэрэ майгы. норуот туЬугар
олох — уйэлэргэ кэпсээн, номох буолан норуокка тар^анар. Ол иЬин олоихону норуот утуе сиэрин
майгытын философиятын ту мнут улуу айымньы быНыытынан сыаналыахха сеп.
Суорун Омоллоон суруйарыныы, биЬиги, сахалар,уйэлэр тухары мунньуммут духуобунай
баайбыт, туох баар кундубут мустубут музейа олоихобут эбит.
Олоихо диэн суду, уйэлэри туораан кэлбит уус - уран айымньыны саха о^отугар кыра эрдэ5иттэн
ииэрэн. уерэ^ирии ситимигэр сал5аан улахан дьодурдаах дьону иитэн таЬаарыы саиа уйэ^э кылааты
киллэрии буолар дии саныыбыт.
Олоихо тыла о^ону элбэххэ уЬуйар: тулалыыр эйгэ кэрэтин таба керерге, ойуулуурга, ебугэ
угэЬин, сиэрдээх майгытын, туттар тэрилин. таиаЬын-сабын. айыл^а^а сугуруйуутун билэргэ. О5О
уйул^атын. КИНИ фантазиятын сайыннарыыга, 050 дьо^урун ситимнииргэ олоихо суду суолталаах.
Ол иЬин, оскуола^а киириэн иннинээ5и саастаах о^олор араас хайысхалаах дьарыктарыгар норуот
эпоЬын матырыйаалын ситимнээн киллэрэбин холобура: тылы сайыннарыыга, уруЬуйга, мэЬийэн
улэ^э, илиинэн улэ5э, музыкальнай дьарыктарга уо. д.а.
Олоихону билиЬиннэриигэ оонньуу дьарыктары ыытыы кедьууЬэ, биллэн турар, туох-ханнык
иннинэ септеех эйгэни тэрийииттэн улахан тутулуктаах. Мария Монтессори , киЬи киЬини ииппэт,
киЬини эйгэ иитэр диэн бэлиэтээЬинэ олохтоох. Кырачааннары тулалыр эйгэ тыына кинилэр киЬи
буолан кииллийэн барыыларыгар улахан суолталаах терует буолар. БиЬиги бэйэбит норуоппут
тыынынан ыччаппытын иитэр соругу туруорунар буоллахпытына. дьарык ыытыллар сиригэр
олоихолуу кэриинээх эйгэни уескэтиини хайаатар да ситиЬиэхтээхпит. Ол курдук биЬиги сахалыы
хос тэрийбиппит. манна бэрт тупса^ай 050 хара^ын тардар олоихо муннугун оиорбуппут.ол хоско
дьарык ыытыллар. са^аланар сурун сирэ. О5ОЛОР онно киирдилэр да олоихо дьарыга. ооннь^^ута
буолан эрэрин тута сэрэйэллэр. туруктара уларыйар. Кырачааннар муннуктарыгар олоихо геройдара,
сахалыы иЬит-хомуос.туттар тэрил. сэргэ. олоихо ус дойдута. Аал- Луу'к мае. кемулуек оЬохтоох
Саха балагана, сахалыы таиастаах араас куукулалар. саха ыалын тиэргэнэ. «Дьулуруйар Ньургун
Боотур» уонна «Модун Эр cogoTox» , «Эрчимэн Бэргэн» олоихолор хартыыналара о^олорго
билиЬиннэрэргэ септеех туттуллар матырыйааллар анал миэстэлэринэн дьаарыстанан о^олор
харахтарыгар еруу баар буолар - кырачааннар олоихо эйгэтин дэбигис ылына уерэнэллэригэр теьуу
куус буолар.Эйгэ 050 билэр - керер. сайдар усулуобуйатын тэрийэр .Септеех эйгэтэ кырачааннары

18