Page 87 - Түөлбэҕэ олоҥхо эйгэтин олохсутуу соруктара, ньымалара

Олоихону уерэтиигэ кластеры туЬаныы
Калачева Варвара Васильевна
Мжэ-Хангалас y.iyyhyu Тарат сурун уолсай уврэхтээИии
Оскуолатын психолога, 2 миэстэ хаЬаайына
Улэ сыала: о^олорго кластер кеметунэн олоцхо ис хоЬоонун ейдетуу, арыйыы. *
Улэ соруктара:
- кластер ейдебулун быЬаарыы, уорэтии, чинчийии;
- олоихолорго кластердары оиоруу:
- олоихону сиЬилии аа^ыы, ис хоНоонун ырытыы;
Улэ актуальноЬа: олоихо ис хоЬоонун сиЬилии ейдуур, кистэлэцин арыйар олус уустук. Ол
иЬин олоихону уорэтиигэ коме ньыманан кластеры керебун.
Улэ сонуна: аныгы да 050 олоихону аа5ыан сеп, аа^арыгар кыах бэрИЛЛЭр. БЭЙЭТИН ИС
айылгытыгар баар кыа^а кыайан аЬыллыбакка сылдьар. Ырытан керер толкуйун сайыннаран
уЬугуннардахха, туттан киирэн бардахха - улэлээн, туЬалаан киирэн барар.
Кластер сурун ейдебулэ
Кластер Англия тылыттан киирбит тыл. Cluster - «группа», «гроздь» диэн суолталаах. Аан
бастаан кластер ойдобулу Гарвард оскуолатын профессора Майкл Портер киллэрбит.
Кластер уерэтии ньыматын биир керуиэ. Кластер - уерэтэр тиэмэ ис хоЬоонун тумэн кордорер
схема. Улахан кээмэйдээх матырыйаалы тургэнник. систиэмэлээхтик уерэтэргэ кемелеЬер. Бу ньыма
050 саба^алыыр, анаалыстыыр, саамай сурунун булар дьо^урун, ырытан- керер толкуйун
сайыннарар. ис кыа^ын уЬугуннарар.
Кластер - символ, кулуус тыл, идея, этии, уобарас, санаа. чахчы, тыл уонна тыл ситимэ буолар.
Олоихону уорэтиигэ кластеры туЬаныы
Олоихо ис хоЬоонун билэ, таайа, ейду\ сатыыбыт. Олоихо ис хоЬоонун сиЬилии ейдуур олус
уустук. Онуоха кластеры кемелеЬуннэрэн, сирдэтэн олоихо ис хоЬоонун арыйабыт, тургэнник
ейдуубут.
Символ диэн кистэлэи, ис хоЬоону бэлиэтиир бэлиэ буолар. Символ олоихо ис хоЬоонугар
киирэр бэлиэ, кулуус тыла ис хоЬоону аЬар тыл буолар. Символ кеметунэн толору толкуй олохсуйар.
Олоихо бэлиэтигэр туох эмэ ис хоЬоон кистэнэ сылдьар. Ону сатаан суерэн. еЬулэн аа^ан олоихону
ейдуубут.
Олоихону уорэтиигэ кластеры туЬаныы кэпсииргэ кеме, былаан. быстах тезис быЬыытынан
туттуллар.
О5ОЛОР бэйэлэрэ кластер кеметунэн олоихо ис хоЬоонун киэиник хабан, бэйэтин эбии билбитин
холбоон, сиЬилии кэпсииллэр. Ити кэпсээЬин 050 билиититтэн-керуутуттэн, дьо^уруттан
тутулуктаах, араас керуинэниэн сеп. Уерэнээччи айымньы геройдарын ааттарын, араас
событиелары, ис хоЬоонун былаанын ейду\руругэр кеме буолар. Кэлин ейтен суруйууга, сыллаа^ы
хатылааЬыииа туЬаныахха сеп.
Антонина Суханова «Кулугурбэт Кун Оркен» олоихотугар оиоЬуллубут кластерынан сирдэтэн
олоихо ис хоЬоонун кэпсээЬин холобурун керуе^у. Бу олоихо^о этиллэринэн Саха киЬитин,
Урааихай ууЬун Ийэ ей имэинээх, Эт ей ерегейдеех. Кэтэх ей кэскиллээх. Тугэх ей тустээх. Сылык
ей сыдьаайдаах . Оркен ей тутуллаах телкелеехтук туЬэриллэн.саргылаахтык салайыллан.
дьоллоохтук дьаЬайыллан олохтообуттар эбит. Айыы хаан о^олорун Хара куустэр. АбааЬылар
иитэллэр. уЬаараллар. онтон Уруи Айыы Аар Тойон. Урдук Айыылар салайаллар. уЬаараллар.
Хара куустэри, АбааЬылары киЬиэхэ утэр-анньар улэлэрэ туЬалаах, Айыы суолун тутуЬарыгар.
уруиу хараттан теретен сайдыы суолунан салаллан, уунуу уктэлинэн дабайарыгар куус-кеме
буолаллар диэн Аллараа дойдуга атаарбыттар. Уруи Айыы Аар Тойону, Урдук Айыылары киЬиэхэ
Орто дойду оло^ун оиорорго, кытаанах ыйаа5ы ыйарга, билии ус таЬымын биэрэргэ,инникини
керерге, билгэлииргэ, кутун уЬаарарга, сурун сууругурдэргэ, кыайыыны кынаттыырга, кемускэЬэргэ,
араиаччылыырга анаан олохтообут эбиттэр.
Константин Оросин о^олорго аналлаах «Дьулуруйар Ньургун Боотур» олоихотун аа^ан баран
кулуус тыллары - сурун дьоруойу - быЬаарабын. Кулуус тыл тула киниэхэ сыЬыаннаах дьоруойдары
стрелканан кердердум. Стрелка хайааЬыны кердерер, ол эбэтэр кердеЬууну. быыЬааЬыны.
охсуЬууну. УеЬээ дойду дьоруойдарын - маиан, орто дойду дьоруойдарын от куех. аллараа дойду
дьоруойдарын - кыЬыл еинерунэн бэлиэтээтим. Олоихону 5 олукка араардым. хас биирдии олуту
ааттаатым.
Бастакы олукка Дьыл^а Тойон быЬаарыыта диэн ааттаатым (сыЬыарыы 4). Кулуус тыл - Дьыл^а
Тойон. Кини тула киниэхэ сыЬыаннаах дьоруойдары Айыы Сиэр Тойону. Айыы Нуоралдьын
Хотуну. Айталы Куону. Айыы Умсуур уда^аны. Тимир Ыйыста Хара бухатыыры. Б1тык Хахайдаан
уда^аны стрелканан кердердум.
Иккис олукка кулуус тыл Сабыйа Баай Хотун. кинини Ньургун Боотур. Туйаарыма Куо. Тимир
ДьиЬигистэй бухатыыр уонна ыраастанар куел тулалыыллар(сыЬыарыы 5).

85