Page 84 - Түөлбэҕэ олоҥхо эйгэтин олохсутуу соруктара, ньымалара

ТуЬааннаах научнай литэрэтиирэни аа^ыы, уерэтии:
«Элэс Боотур» олоихону анаан аа^ан, онтон да^ааЬын ааттары булан арааЬынан наардааЬын;
Олоихоттон булуллубут, наардаммыт сахалыы да^ааЬын ааттар аангылыйалыы барыйааннарын
булуу:
Матырыйаалларга оло^уран тумук оиоруу.
Улэ сонуна: Олоихо^о сахалыы да^ааЬын ааттар аангылыйа тылыгар бэриллиилэрин булуу
бастакы холонуу буолар.
Олоихо - Саха норуотун киэн туттар, таптыыр бедеи эпическэй айымньыта.
Саха уЬулуччалаах олоихоЬута, тойуксута, поэта, прозаига, фольклориЬа Буетур О^отоойоп «ЭЬэ
Хара аттаах Элэс Боотур» олоихото саха норуотун тылынан уус-уран айымньытын биир ча^ылхай
холобура буолар. Олоихо ус тылынан (сахалыы, нууччалыы, аангылыйалыы) бэчээттэнэн тахсыбыта
олоихо урдук таЬымиа тахсыбытын бигэргэтэр.
Улэбитигэр да^ааЬын аат ча^ылхай холобударын Б.О^отоойоп “Элэс Боотур" олоихотугар
сиЬилии корен, аангылыйалыы тылбааЬыгар хайдах, туох бэриллибитин ырыиалаан, ырытан баран
маннык сурун т\ муктэргэ кэллибит:
1. Хайа ба^арар тылга да^ааЬын аат саиа чаас быЬыытынан ураты кэрдиискэ турар.
Да^ааЬын аат суолтатынан саха уонна аангылыйа тылыгар маннык икки арааска арахсар: 1).
Хаачыстыба да^ааЬына - барамай , кестуу хаачыстыбатын (ханныгын) бэлиэтиир 2). СыЬыан
да^ааЬына - барамай, кестуу атын барамайга, кестуу гэ сыЬыанын кердерер.
2. Олоихото ийэ тылбыт сумэтэ-суегэйэ, урдуку чыпчаала - барыта тумуллэ сылдьар.
Буетур О5ОТООЙОП «Элэс Боотур» олоихото баай тылынан-еЬунэн, дирии ис хоЬоонунан, ураты
уобарастарынан киэиник биллэр.
3. Да^ааЬын аат олоихо сахалыы да, аангылыйалыы да барыйааныгар биир сурун
миэстэни ылар. Ол курдук саха да, аангылыйа да тылыгар хаачыстыба уонна сыЬыан да^ааЬын
ааттара хото туттуллубуттар санааны ситэрэргэ-хоторорго тирэх буолбуттар.
Холобур: кыырай .мелгаи халлааи- blue high sky (туруору тылбааЬа куох урдук халлааи);
кыйдама макай кырдал - а pure-white tableland (туруору тылбааЬа ыраас макан кырдал).
4. Саха да, аангылыйа да тылыгар атын саиа чаастартан анал сыЬыарыынан уескээбит
да^ааЬын ааттар туттуллуулара, бэриллиилэрэ угус. Ол курдук аат тылтан анал сыЬыарыынан
да^ааЬын аат уескуур холобурдара ордук баЬыйаллар (Xohoounoox хоспохтоох,угэлээх угэхтээх;
This wonderful land - Бу ураты дойду (wonder- дьиибэргээЬин).
5. Аангылыйа тылын да^ааЬын аатын бэриллиитин биир сурун уратытынан кини
истиэпэнинэн тэиниир да^ааЬын ааттарынан бэриллиитэ буолар. Этиллиэхтээх, дьуЬуйуллуехтээх
ейдебулу биир тылынан биэрэн санаа тиЬигэ тириэрдиллэр (The biggest woods - aidbapxau
аргыстаах алта хос аарыма мастар) .
Бу курдук 0Л0ИХ050 да^ааЬын аат туттуллуутун корен, аангылыйалыы барыйаанын кытта
тэинээн баран кырдьык да олоихо - саха оло^у анаарыыта, историята, философията, еркен ейе
буоларын толору итэ^эйдибит.

«Чинчи»: олоихону чинчийиигэ уерэтии
Сивцева Ньургуйаана Алексеевна,
Уус-Алдан y.iyyhyu И. И. Жирков аашыиаи Дунсун орто оскуолатын
директоры уорэх уоииа методическай солбуйааччыта, 1 миэстэ хакаайыиа
2005 сыллаахха ЮНЕСКО олоихону киЬи аймах буттуун айбыт тулхадыйбат баайынан,
чулуу айымньытынан билиммитэ. Онон сибээстээн олоихобутун уерэтэр-чинчийэр то^оостоох.
Оскуолаларга олоихону чинчийиигэ сэиээрии баар буолбута биЬирэнэр. Оскуола о^ото олоихону
уерэтэн, тыла-ehe сайдара-байара, билиитэ-керуутэ кэииирэ саарба^а суох. Олоихону уерэтии,
олоихо айымньыларын оскуола программатын таЬынан аа^ыы, ырытыы уерэнээччи тылын
байытарын таЬынан, кини тыл суолтатын уонна норуотун духовнай культуратын билиитин
дирииэтэр. Маны таЬынан 050 сиэр-майгы еттунэн иитиллэн. меку-кэрэ еруттэри араарар-
сыаналыыр, ыраа^ы толкуйдуур, тулалыыр эйгэтин, дьонун-сэргэтин убаастыыр-ытыктыыр киЬи
буола улаатар. Уус-Алдан улууЬа саха олоихотун биЬигэ буолар. Ол курдук биЬиги биир
дойдулаахпыт. уус идэлээх, норуот ырыаЬыта. чабыр5ахсыта. олоихоЬут. Дупсун нэЬилиэгиттэн
теруттээх Р.П. Алексеев-Бе^е Арамаана аан дойдуга тердус миэстэлээх ус уйэлээх «Алаатыыр Ала
Туйгун» олоихону суруйбутунан киэн туттабыт.
Ол иЬин олоихону чинчийиигэ уерэтии «Чинчи» диэн программа оиоЬулунна. КуруЬуок
тереебут литература, фольклор уонна терут культура уруоктарыгар. дьарыктарьтгар ылбыт
билиилэрин чииэтэр уонна дирииэтэр соруктаах орто уонна улахан кылаас уерэнээччилэригэр
ананар.

82