Page 83 - Түөлбэҕэ олоҥхо эйгэтин олохсутуу соруктара, ньымалара

саха дьоно олорор эйгэтин. улэтин - дьарыгын уонна ейдебулун кердерер символ уобарас еинер
буолаллар.Онон олоихо^о ей туттуллуутун тэинээн керееру бу теманы таллым.
Сыала: ОЛОНХО5О ей туттуллуутун уерэтии.
Соруктара:
1. Тюрк омуктарга он уонна дор^оон дьуерэлэКиитин билсиЬии.
2. Сахара еи-дьуЬун суолтатын керу\.
3. 0Л0ИХ050 ей туттуллубут эпитеттэрин булуу, наардааЬын.
Чинчийии обьега: Олоихо.
Чинчийии предметэ: Олоихо^о ей туттуллуута.
Улэ практичсскай суолтата:
Б1рытыллыбыт улэнэн ыстатыйа суруйуохха, анал дьарыкка, уруокка туЬаныахха сеп.
Чинчийии теоретическай торутэ:
Н.З.Копырин «Изобразительные средства якутской поэзии» улэ туьанылынна.
Улэ саба^алааЬына:
ОЛОИХО5О ей туттуллуутун ырытыы кедьуустээх,
- ескетун еи-дьуЬун суолтатын биллэххэ.
Былыр Саха аатырбыт олоихоЬуттара тылы, дор^оону септеехтук туттар буолан. дьон - сэргэ
бол^омтотун тардаллара.
ОЛОНХО5О куех ей элбэхтик туттубут: «Куех халлаан», «Когерер тор^о», «Тумуллуун ке^ерен»,
«айгыр куех сэбирдэх», «кебуер куех биэрэк».
Урун ону сахалар олус ытыктыыллар.Урун он бэлиэ миэстэни ылар: «Уруи сырдык ыйдаах»,
«Уруи тунах», «Уруи илгэнэн»,«Уруи туестээх». «Уруи туулээх».
Кемус - еинеех кунду металл ( уруи да, кыНыл да кемуЬу этэллэр). Кемус (золотой, серебряный
буолуон сеп) - кемус курдук ара^ас ей.Саха араас кестууну уруи да, кыЬыл да кемускэ холоон
этэр.Олоихо^о: «кемус долгун», «кемус тардыы», «кемус хайа», «кемус дуй», «Кемус сымыыт»,
«кемус уу», «кемус сэбирдэх» олус элбэхтик туттуллубуттар. Олонхо^о кыЬыл ей маннык
киллэриллибит: «кыЬыл уот». «кыЬыл сэбирдэх», « КыЬыл атахтаах», «КыЬыл буулуур», «КыЬыл
этии» олус элбэхтик киирбит.
Хара еиу олох ыарахаттарын, сэриини, хараиа куннэри, хара санааны кытта ситимнээн
кердереллер: «хара дьай», «хара буруо», «хара кырыыс» уо.д.а. Ол эрээри хара барыта куЬа^ан
суолтата туттуллубат. Саха киЬитэ тыатыгар баай хара диэн эпитет эбэн кини баайын-дуолун,
киэнин-куонун кэпсиир. Хара ей туттуллуутун холобурдаатахха: «Хара сырбай балык», «Эргэнэ
хара тыа», « Соргулаах сонор хара тыа» олус элбэхтик киирбит.
0Л0ИХ050 араиас олус сэдэх да буоллар, олус табыгастаахтык туттубут: «ара^ас далбар»,
«ара^ас илгэ», «араиас хасыынка», «араиас хатырыктаах мае», «араиас киистэ». Олус да бэргэн
дьуЬуннээЬиннэр.
0Л0ИХ050 ей туттуллубут эпитеттэрин тэинээн корен тумук кэриэтэ эттэххэ:
1. Туур омуктарга еи-дор^оон дьуерэлэЬиитин билистим.
2. Сахара еи-дьуЬун суолтатын уерэттим.
3. ОЛОИХО5О ей туттуллар эпитеттэрин булан наардаатым.
4. Автор олоихотун кэтээн кердеххе. куе^у. уруиу. хараны. ара^аЬы. кыЬылы туттубут эбит. Саха
киЬитэ айыл^а^а чугас. Ол да иЬин олоихотугар бу еинеру туттубута чуолкай. Онон кини сахалыы
куттаах-сурдээх киЬи буоларын ейдеетум.

Буетур О5ОТООЙОП ‘‘Элэс Боотур” олоихотлтар сахалыы да^ааЬын аат аангылыйа тылыгар
бэриллии
Кокорева Таня,
Кэбээйи улууИун Е.Е. Эверстов аатыиан Кэбээйи уопсай
уврэхтээИии орто оскуолатыи К) кылааИын уорэиээччитэ
Салайааччы: Павлова М.Е.,Федорова М.В.
Улэ актуальноЬа: Да^ааЬын аат - саха тылын биир бэлиэ кестуутэ буолар. Тыл баайын
кэрэтин кэрэКэлиир, кыа^ын туоЬулуур. Саха тылын да^ааЬын аатын аангылыйа тылын да^ааЬынын
кытары тэинээн уерэтии улэ Т0500СТ0050 буолар. Билииии кэмиэ саха тыла киэи эйгэ^э тахсыыта
улахан суолталаах.
Да^ааЬын ааттары уус-уран истиилгэ туттуу ситэ-хото уерэтиллэ илик. Онон да^ааЬын ааты олоихо
тылыгар-еЬугэр туттуллуутун чинчийэр олус то^оостоох.
Олоихо аангылыйалыы тылбааЬыгар да^ааЬын ааттары уерэтии билигин олоихо киэи эйгэ^э тахсан
эрэр кэмигэр ордук суолталаах.
Улэ сыала: Буетур О^отоойоп «Элэс Боотур» олоихотугар сахалыы да^ааЬын аат аангылыйа
тылыгар бэриллиитин тэинээн керуу. майгыннаЬар уонна уратылаЬар еруттэрин булуу.
Улэ сыалын ситиЬэргэ маннык чопчу соруктар тураллар:

81