Page 122 - Олоҥхо биһигэр

мин өлбүтүм кэннэ ат мииммит киһи саҕа буолан туруо буоллаҕа», —
диирэ. Онон сиэнэ Л.Н.Нафанаилова үрдүк уҥуохтаах буоларын
кыратыттан билбитэ. Мин сыдьааннарым кэлин таайдарын аччы-
гый Уйбаан курдук суут үлэһиттэрэ буолуохтара диэбитэ уот харахха
буолла. Кырдьык, таайбыт юрист үөрэхтээх буолан, кэлин көлүөнэ
оҕолорбут, утумнааһын бэрээдэгинэн буолуо, наар юрист идэлээхтэр.
Эһэбит бииргэ төрөөбүт балта Мария Саввична хос сиэнэ эмиэ.
«Эһэҕит биирдэ атыьшааччылыы сылдьан итэҕэстэммит дьах-
тарга адвокаттаабыта. Ол дьахтар судургутун, өс киирбэҕин, дьону
итэҕэйэр майгылааҕын туһунан сууту итэҕэтэр гына этэн-тыынан
быыһаабыта», — диэн ийэбит киэн тутта кэпсиирэ.
«Аҕам суол айаҕар дьиэ туттан сааһын тухары айан дьонун, айан
көлөтүн аһатан-сиэтэн байбатаҕа», — диэн ийэм кырдьан олорон кэп­
сиирэ. Биһиги кырабытыгар улахан остуоллаах сэппэрээтэр, иистэнэр
массыына, гитара, балалайка, элбэх таҥара мэтириэтэ бааллара.
Эһэбит өтөҕөр билигин даҕаны хас сыл аайы сылдьабыт. Улахан,
аччыгый кыргыттарын Матрена Петровналар оҕолоро оттуу сылдьан
куруук таарыйаллар, аларга отгуулларыгар хонон, чэйдээн, сынньанан
ааһаллар. Анаан оностон гахсан сынньанабыт, сыт-сымар таһааран
алаадьы буһарабыт, сирбитин-уоппутун аһатабыт. Балаҕана, бөдөҥ
мастарынан тутуллубут улахан хотоно бааллар. Өссө хас да сыл сов-
хозка сүөһү көрөөччүлэр балаҕаннарыгар олорон, хотоннонон кыс-
таабыттара. Ол хотон чаҕылҕантан умайан хаалбыта, ампаарын
көтүрэн ылбыттара. Балаҕан бөдөҥ мастарынан тутуллубут буолан
сууллубакка турар. Онон отчуттар отууланаллар. Эһэм аах балаҕан
кэннинэн бэйэлэрэ бурдук ыһар улахан солооһуннаахтара. Өргө диэри
бурдук тардар суоруна, бурдук сынньар кэлии бааллара. Кэлин отох
тулатын тиэрэн совхоз бурдук ыһар бааһына оҥостон баран, тугу да
ыспат буолбуттара. Онон эһэбит өтөҕө, сирэ-уота, солооһуна өргө
диэри колхозка, совхозка туһалаабыта.
Ийэбит кэпсииринэн, эһэбитин ыһыахтарга ыҥыран ыллатал-
лара үһү. 1947 сыллаахха Уһун Сыһыы сайылыкка ыһыахха ыллаан
бүтэрин кытта былыт халыйан тахсан этиҥнээх ардах түспүтүн:
«Оҕонньор ыллаан ардаҕы түһэрбитэ», — дииллэрэ. Онон ийэм: «Мин
аҕам ардаҕы түһэрэр иччилээх тыллаах этэ», — диирэ.
Сатыы дуу, аттаах дуу ыалдьыт кэлэрин, ким эрэ өлөрүн, ардах,
хаар, силлиэ түһэрин эндэппэккэ билэрэ. Эһэбин кытта дьиэҕэ баар
улахан оҕо буолан оттуу, балыктыы барарыгар өрүү илдьэ сылдьара.
Эһэбиниин сылдьар наһаа үчүгэй, кэрэхсэбиллээх буолан мин наар
тылланан барсарым. Биирдэ алаас сыырын аннынан барар суолунан
эһэм оҕус миинэн иһэн (мин сыарҕаҕа олорор этим) кымньыытынан
сыыры ыйан: «Кылааса, кор, ол былыр мин аҕаһым Хобороос удаҕан
эргиппит сирэ», — диэбитэ. Онно көрбүтүм, үс бугул оннун саҕа
төп-төгүрүк, кырыс үүммэтэх сирэ баара. Ону мин оҕо-оҕо курдук,
«Наһаа да үчүгэйдик төгүрүппүт», — диэбитим. Бу кэлин өйдүүбүн,
ол хайдах төгүрүппүтүн ыйыппатахпын уонна сүүһүнэн сылларга ол
118