Page 120 - Олоҥхо биһигэр

этэ. Дьон кэпсииринэн, үчүгэй дьүһүннээх дьахтар эбит. Үс уоллаах-
тарыттан улахан уол Иван Петрович хоту Булуҥҥа балык булдугар
үлэлээбитэ. Атыттара Иван Петрович Чурапчы улууһугар прокурору-
нан үлэлии олорон, Петр Петрович куоракка үлэлии сылдьан сэриигэ
барбыггара уонна төннүбэтэхтэрэ. Үс кыыһа үһүөн Матырыана диэн
ааттаахтар. Билигин аччыгый эдьиийбит 75 саастаах Матрена Петров­
на Петухова баар. Сэттэ оҕолоох, элбэх сиэннэрдээх, хос сиэннэрдээх.
Францияҕа олорор кыыһа Ефросиния Гаврильевна үүт-үкчү эбэтэ
Ефросинья Михайловна курдук дьүһүннээх. Тапталлаах күтүөппүт
Г.С.Петухов 2003 с. бу орто дойдуттан барбыта.
Эһэбит үөһээ уоһун үрдүгэр бытыктаах, биһиги өйдүөхпүтүттэн
хаар маҥан баттахтаах, үрдүк уҥуохтаах киһи этэ. Сирэйэ хараҥа
эрээри атын этэ барыта эриэн (маҥан, хараҥа өҥнөөх) этэ. Ону
биһиги: «Эһээ, этиҥ тоҕо эриэний?» — диэн ыйыттахпытына
«Сүөһү тириитэ эриэн буолар дии, син оннук буоллаҕа», — дии-
рэ. Куйахатын хамсаттаҕына икки кулгааҕа даллаҥныыр буолара,
биһиги ону көрөөрү наар: «Кулгааххын даллаҥнат эрэ», — диирбит.
Наһаа үчүгэй майгылааҕа, биһигини хаһан да мөхпөт буолара. Наар
үчүгэйбит туһунан этэрэ, кыратык да туһалаатахпытына үөрэрэ, хай-
тыыра, анаан ыҥыран сыллыыра. «Кэлин улааттаххытына үтүө дьон
буолуоххут», — диэн оргууйдук саҥара-саҥара имэрийэрэ. Көтөҕөн
олорон ыллыыр буолара. Ыллыырыгар хаҥас илиитин сөмүйэтин
кулгааҕар утар этэ. Эһэбит баарына элбэх сүөһүлээх, биэскэ тиийэ
ынахтаах буоларбыт. Сайынын от бөҕөнү оттуура да, оччотооҕу
салалта эһэм отун тыыппат, тутуспат, саҥарбат этилэр. Бэйэтин
былыргыттан сиригэр Манньыыра эбэҕэ оттуура. 85 сааһыгар диэри
отун бэйэтэ тиэйэрэ. Баатаҕай нэһилиэгин Жданов аатынан колхоз
эһэбиттэн биир ынахха от атыыласпыта. Ол саадьаҕай ынаҕы биһиги
«Ысдаанап» диэн ааттыырбыт. Саас эрдэттэн күһүн хойукка диэри
Дудаҥа эбэҕэ балыктыыра. Туттар тэрилэ, тыыта, балыктыыр, бул-
туур сэбэ чэпчэки, дьип-дьап курдук буолара. Отуута, чэйдиир сирэ
хатырык үрүттээх, хаххалаах, орун оннугар, уурбут-туппут курдук
буолара. Эһэбит харыстыыр, кыраларга туттарбат наһаа сытыы
быһахтааҕа. Хаһан да иллэҥ буолбакка тугу эмэ оҥороро, быыс бул-
лар эрэ уһанара. Өрүү быһаҕынан кыһан уһанарын ыраахтан көрөр
буоларбыт. Олус үчүгэй мае ньуоскалары, тэриэлкэлэри, кутуйахха
сохсолору оҥортуура. Хамсатын удьурҕайьгн, билиҥҥилии эттэххэ,
«оригинальней» тына оҥостубута. Куруук табахтаан бусхаппат этэ,
сэдэхтик табахтыыра. Холкуоска балыктыыра, өтүү өрөрө, олус үчүгэй
хосуопка сыарҕа оҥорбута. От-мас, сибэкки, кыыл-сүөл, көтөр аатын
үөрэтэрэ, саҥаларын үүт-үкчү үтүктэн иһитиннэрэрэ. Саахымат диэн
ааттаах булчут куобахчыт, кусчут ыггааҕа. Отун тиэйэ сырыттаҕына
ыта куобаҕы аҕалан иһэрэ үһү. Куһу эмиэ отууга аҕалан ууран иһэр
идэлээх эбит. Онон эһэбит баарына балыгы, куобаҕы, куһу элбэхтик
сиирбит. «Куобахпыт биир улахан идэһэни сиэбит сада буолар», —
диирэ. Эһэбит саахары наһаа сөбүлүүр этэ. «Айаннаан иһэн кыра

116