Page 134 - Сергей Васильев-Борогонскай. Поэт уонна гражданин

Оччоҕо оҕолорбут норуот историятыгар ытыктабыллара
күүһүрүөҕэ, фантазияларын сайдыыта кэҥиэҕэ, далааһыннаах-
ха дьулуһуулара үрдүөҕэ», — диэн этэрин кыыһа С.С.Васильева-
Донская «Аҕам туһунан» ахтыытыгар суруйар. «Сергей Сте­
панович олоҕу кэскиллээхтик толкуйдуурун, ырааҕы дириҥ-
ник көрөрүн уонна төрөөбүт тыла, литературата салгыы сай-
дарын, үйэлээх буоларын туһугар ис сүрэҕиттэн кыһалла-
рын онно үчүгэйдик билбитим», — диэн Николай Якутскай
1948—1952 сс. бииргэ үлэлии сылдьан алтыспытын туһунан
ахтар.
Оччолорго кини өссө өйдоөбүт эбит, тыыннаах олоҥхо
эйгэтэ сүтэн, симэлийэн иһиэҕин. Ол иһин да буолуо, кини
истибит олотгхолорунан оҕолорго аналлаах олоҥхолору ай-
быта.
Сергей Васильев олоҥхолоро тас кээмэйинэн кыра эрээ-
рилэр, ис хоһооннорунан, тыл-өс өттүнэн, суруллубут ньы-
маларынан оҕо уйулҕатыгар сөп түбэһэр гына оҥоһуллубут-
тар. Олоҥхолоро судургутук, сонунтан-сонун көстүүлэринэн
солбуллан иһэллэр. Бэйэлэрэ тус айылҕалаахтар — тыла-өһө,
тутула, сюжета, геройдара, быһылааннара, мифологическай
уобарастара. Олоҥхолор композиционнай тутуллара маннык:
1. Олоҥхо киириитэ: бухатыыр төрөөбүт-үөскээбит
төрдүн-ууһун, дойдутун-сирин, кини бэйэтин дьүһүнүн-бо-
дотун, таҥаһын-сабын, сэбин-сэбиргэлин хоһуйуу.
2. Төрүөт: бухатыыр ол курдук үчүгэйдик олордоҕуна,
абааһы бухатыыра кэлэн, саба түһэн, уоран-талаан, балтын
былдьаан барара көстөр. Айыы бухатыырын «суон дурда, ха-
лыҥ хахха буол» диэн ыҥыраллара.
3. Бухатыыр сырыыта-айана: айыы бухатыырын эрэйдээх-
буруйдаах сырыыларын, героическай охсуһуутун, кыайыытын-
хотуутун уус-ураннык хоһуйуу.
Бу олоҥхолор оҕону сахалыы өй-санаа уонна тыл
күүһүнэн сыыйа-баайа олоҥхо эйгэтигэр киллэрэллэр. Олон'­
хо эйгэтэ — бу олоҥхо сирэ-уота, дьоно-сэргэтэ, көтөрө-сүүрэ-
рэ, айгыр-силик айылҕата. Холобур, Эрчимэн Бэргэн буха­
тыыр сирэ-дойдута маннык ойууланар: «...туруу бараан дойду
туналыйар туоһахтатыгар, аҕыс уон аҕыс хайа алтыһар арҕа-
һыгар, тоҕус уон тоҕус үрэх доҕордоһор туймуутугар... устата-
туората көстүбэт улуу толооно олоҕурбута эбитэ үһү... Ол то-
лоон хара тыа хаймыылааҕа эбитэ үһү, күөх тыа күрүөлээҕэ

132