Page 30 - Норуоттан тахсыбыт талаан

Петр с л е п ц о в,
филологическай наука доктора, профессор

БИҺИ ЫААААР...
1967 с. кыһыныгар биһиги Орджоникидзе уулусса 3 нүөмэригэр
сабыс-саҥа таас дьиэҕэ үөрүү-көтүү аргыстаах көһөн киирдибит.
Оччолорго “хрущевка” диэн үөҕэр дэгэттээх өйдөбүлэ суох дьом-
мут. Кып-кыараҕас площадкаҕа В.Н.Дохунаевтыын ыы муннубуту-
нан анньыһа түстүбүт. Биһиги уруккутган билсэбит. Ыала бэркэ
билэр киһитэ буолбутуттан Василий Николаевич олус үөрдэ, уруй-
даан-айхаллаан баран: “Бастаан көспүт киһи, дьиэбин көрө сырыт”,
— диэн баран элэс гынан хаалла. Мин икки хоһум дьиэни туора
мииммиттэр, үргүлдьү ааннаахтар. Дохунаевтаах дьиэлэрэ 3 хос-
тоох эбит, иккитэ эмиэ силдьиһэ ааннаах. Сытыы өйдөөх, барыны
бары сатыыр, дэгиттэр айар талааннаах, сымса, кэрэ туттуулаах
Баһылай хоһун үргүлдьү аанын көтүрэ охсон, аан хайаҕаһын
кирпииччэнэн бүөлүү охсон, сымыыт курдук сыбаан чөмчөөрүтэн,
көрүдүөрүнэн аанныы охсон кэбистэ. Үс хоһо үһүөн силдьиһэ
буолбакка, көрүдүөрүнэн ааннаах тус-туспа хос буола түстүлэр.
Үһүс ыалбыт баһылыга көстө илик, дьоно да биллибэттэр. Биир
киэһэ Баһылайдаахха киирэн кэлбитим саар тэгил уҥуохтаах, бэйэ-
тигэр сөрү-сөп эттээх-сииннээх, кыаһаанныҥы сирэйдээх, эдэригэр
чахчы бэйэтин кыанар бадахтаах, билигин даҕаны үтүө сэбэрэтин
ыһыктыбатах, көнө уҥуохтаах, мааны таҥастаах кырдьан эрэр
саха киһитэ олорор эбит. Кинилэр кэпсээннэрэ ырааппыт,
уруккуттан да билсэр дьон быһыылаахтар. Уопсайынан, Василий
Николаевич дьону бэйэтигэр тардар, билсиигэ ураты талааннаах,
учуонай, айар үлэһит аймаҕы барыларын да билитэлиир. Ол
дьонун туһунан куруук үтүө кэпсээннээх, хайгыыр эрэ идэлээх
буолааччы. Киирэрбин кытта кини уруйдаан-айхаллаан баран
миигин киһитин кытта билиһиннэрдэ. Дьэ ити курдук, урут бэркэ
истэр, ааттаах-суоллаах Тэрэнтэй Баһылайабыс Омуоһабы, утары
ыалбыт аҕаларын, аан маҥнай билсистим. Сотору буолаат,
өрдөөҕүттэн ыкса ыалласпыт дьон курдук, киэһэни быһа кэпсэтэн
таҕыстыбыт. Итинтэн ыла бу площадкаҕа олорор үс ыал
истиҥник санаһан, иллээх уруу-аймах дьоннуу 10 сыл устатыгар
биирдэ киҥир-хаҥыр саҥарсан көрбөккө доҕордоһон олордубут.
Бырааһынньыктары, оннооҕор Саҥа дьылы, үксүгэр бииргэ
ыларбыт. Биһигини оннук иллэһиннэрбит, барыбытын биир ыал
дьонун курдук холбообут, бастатан, ийэлэрбит буолаллар. Онон,
Тэрэнтэй Баһылайабыс туһунан кылгас ахтыыны оҥоруох
иннинэ, ийэлэрбит тустарынан аҕыйах тыл. Баһылай кэргэнэ