Page 67 - Саха дьахталларыттан бастакы журналистка Мария Гаврильевна Бурцева

— Мэхээлэ, ити тугу кыһыл бухатыыр диэн ааттыыгын? — диэн
эмискэ ыйыттым.
— Һы, барабыык киирэн, кыһыл агыраныам малатыылкатынан
бурдукпутун астаан эрэр. Биһи сааспытыгар күҥҥэ 690 буут сиэмэ-
ни ыраастаан куулга кутан биэрэр сэби көрбөтөхпүт, ол иһин кы-
һыл бухатыыр диэн ааттыыбыт, — диэн баран, ыарытарын улахаҥҥа
уурбакка, сулбу хаама турда.
Унаара-мэнээрэ биллибэт киэҥ бааһына иһигэр, түөрт хонуктаа-
ҕыта көрдөххө, алта кэбиһиилээх от курдук сиртэн кылаастаммыт
сиэмэлэр лөглөрүһэн тураллара, бүгүн бааһынаны быһаҕаһынан
бурдук ото ыһыллыбытын чөмчөхтүүр дьоннор, от кэбиһэн эрэр
курдук, бөлөхтөөн үлэлииллэр.
Барабыык уһун хара турбата харааран, олоҥхо бухатыыра сы-
мыйа, дьиҥ бухатыыр мин баарбын диэбит курдук, уон биэс уһаат
ууну утахтанан, икки ассыын саһааны өйүөлэнэн, быччыҥнара быып-
пастан, курусууналара тэбиэлээн, уһун үлүгэр уон саһааннаах эрэ-
сиинэ, быанан, биэс саһаан ыраах турар мае да буоллар бэйэтинээ-
ҕэр арыый куду бухатыыры (молотилканы) сөрүөн ылан, кини илии-
тин, атаҕын иэмэх курдук хамнатар, ол ахсын Дьөгүөрдэр, Миитэ-
рэпээннэр, Уйбааннар илии тиийиэҕинэн түргэнник кылаастаан,
үс атырдьахтаах киһи ылан биэрэрин өһүлэн, молотилка киэҥ куо-
лайыгар түһэрэллэр. Кини бэйэлээх үс мүнүүтэ иһигэр ыйыстыбыт
баайыылаах сиэмэтин угун биир туспа быраҕарын Тайыылалар,
Ыстапааннар тардыаҕынан антах тарыйа тураллар, бүөрүнэн мүнүүтэ
ахсын биирдии куул сиэмэни кутан курулатарын, Арамааннар, Бас-
кыалар, Өлөксөйдөр биэтинтсэҕэ түһэрэн, киирэҕэ ыйаан, 10 мүнүүтэ
иһигэр түөрт бууттаах куулу оҕустаах сыарҕа маҥхааһайга, элэккэй
хааннаах хомсомуол уолаттар, кыргыттар сиэмэни, кини отун, мэ-
киилэни эмиэ сиргэ хаалларбакка, ат сииригэр анаан тус-туспа ирэ-
эттэһэн үлэлииллэр.
Сиэмэ быылын быыһыгар кыһыл бухатыыры айах тутааччы буо-
бар буолан, Охулуокап барабыык киэҥ айаҕар саһаан маһы симэн
көлөһүн аллан туора-маары сотго турар.
15 сыл батараактаан баай ыар үлэтигэр хараҕа эргэлэниэр диэри,
хара үлэҕэ хаппыт, 42 саастаах Өлөксөйөп Уйбаан урукку өттүгэр
кымньыы анныгар үлэлиир бэйэтэ, билигин көҥүл үлэҕэ барабыык
мэхээнньигэ буолан үөрэ-көтө, чэрдээх-күүстээх илиитэ үлэ боруо-
нугар туруммут. Тимир иҥиири иҥиирдэммит барабыык сирдьи-
гинэччи итийэн турар иэмэхтэрин ахсын тимир көлүөһэ киһи ха-
раҕа таба ылбат түргэнник эргийэр. Барабыык бары салааларыгар
түөрт уонча киһи үлэлиир, онуоха бастакы бу массыына күүһүн
билии буолан, тастан 30 киһи мустубут.
Сэмэннэр, Өндөрөйдөр (биирдии олорооччулар), Мэхээлэлэр,
Ньукулайдар (туос чилиэттэрэ) тула эргийэ хааман көрө-көрөлөр:

65