Page 81 - Егоровские чтения

пускатын бириэмэтигэр Саха сирин уунээйилэрэ теЬе витаминнаах-
тарын уерэтиинэн дьарыктанара. БиЬиги дойду усулуобуйатыгар
дьону эрэ буолбакка, ону ааЬан суеЬуну да§аны витаминынан хаач-
чыйыы улахан суолталаах проблематын чинчийэр улэтин 1947 сыл-
лаахтан ССРС Наукаларын Академиятын Саха сиринээ§и филиалын
химия лабораториятын сэбиэдиссэйинэн, онтон уунээйилэр биохи-
миятын лабораториятын сэбиэдиссэйинэн улэлии сылдьан куускэ
ыыппыта. Кини биохимия§а научнай улэтэ уонна чинчийиилэрэ био-
логическай наука сайдыытыгар улахан сабыдыалы он'ороллор, кэ-
лэр еттугэр биохимия уонна физиология сайдыытын сурун хайысха-
ларын быЬаараллар. Хотугу сир дьин-нээх патриота бэйэтин кууЬун-
кудэ^ин, билиитин-керуутун республика норуотун хаЬаайыстыба-
тыгар сыЬыаннаах терут проблемалары быЬаарыыга уурбута. Саха
сиригэр аЬылык белогун, витаминнары, углеводтары уонна да атын
ин'эмтэлээх веществолар проблемаларын быЬаарыы биир сурун со-
рук быЬыытынан туруоруллар. Холобур, республика хаЬаайысты-
баларыгар кэнники сылларга аЬылык белогунан хааччыллыы баара
cyoga 55-60% тэггнэЬэр. АЬылык саппааЬа мелте^уттэн обществен-
най cyehy иитиитин сайдыытын тэтимэ республика промышленная
социальнай-экономическай еттунэн сайдыытын тэтимиттэн хаалан
иЬэр. АЬылык белогун проблематын быЬаарбакка эрэ уут уонна эт
хайысхалаах cyehy иитиитин тургэнник сайыннарыы кыаллыбата
биллэр. Итини учуоттаан А.Д. Егоров бэйэтин чинчийиилэрин тыа
хаЬаайыстыбатын сайыннарыы боппуруоЬугар туммутэ. Саха сирин
уунээйитин химическэй састаабын, иггэмтиэтин уерэтиигэ бэйэтин
ер сыллаах чинчийиилэригэр оло$уран. кини былах, хомус, дул§а
уонна талах мээккэтин содотуопкалааЬын'н-а субэлэри он'орбута.
БиЬиэхэ, Саха сиригэр аЬылык ити керун-ун кураан сылларга (1963-
1964 сс.) колхозтар уонна совхозтар куруутун кэриэтэ туЬаммытта-
ра. Ол курдук 1963 сыллаахха тыа хаЬаайыстыбатын улэЬиттэрэ 67
тыЬ. тонна дороххой эбии аЬылыгы бэлэмнээн суеЬугэ эбии аЬылык
быпыытынан биэрбиттэрэ. Ол гынан баран, ити ааттаммыт аЬылык
буолар уунээйилэр тыа хагаайыстыбатын ханнык oagapap суеЬутун
аЬылыгын толору солбуйар кыахтара суох. Ол иЬин ити аЬылыктар
cyehy аЬылыгын сурун рационугар эбии аЬылык эрэ быЬыытынан
туЬаныллыахтаахтара. Алексей Дмитриевич была$ы, тала$ы уонна
дул^аны туЬаныы тиийбэт ин'эмтэлээх веществолар проблемаларын
быЬаарбатын ейдуурэ, ол иЬин бэйэтин ити субэлэрин быстах бири-
эмэлээ§инэн aagapa. Кини учуонай быЬыытынан уратыта Хоту сиргэ
эбии аЬылык проблематын маннык ньыманан быЬаарыы экологичес-
кай еттунэн омсоллоох буоларын ейдуурэ буолар. Отут сыл ааспы-
тын эрэ кэннэ нэЬилиэнньэ киэн" аран-ата ейдуур уонна бу проблема-
ны ейуур буолла.
77