Page 7 - Уус Алдан эмин тэрилтэлэрин сайдыытын историята

ААСПЫТ КЭМ ОНЧКУЛЛАРА
(XIX уйэ иккис а1гарыттан 1920 сылга диэри)

Биллэрин курдук, XIX уйэ иккис анарыттан Уус-Алдан
улууЬун сиригэр-уотугар Бородой, Дупсун улуустара уонна
Байадантай буолаЬын ус нэЬилиэгэ киирэннэр тус-туЬунан
дьайанан, бэйэ-бэйэлэриттэн тутулуга суох олорбуттара.
Ону кэлин 1930 сыллаахха сэбиэскэй былаас Бородой уонна
Дупсун улуу старый холботолоон, Байадантай улууЬуттан Тан­
да урэдин устун олохтоох Байадантай ус нэЬилиэгин ылан
Уус-Алдан оройуонун уескэтэр. Дьэ, бу кунтэн-дьылтан ыла
бу ус улуус дьоно кытыйа-хамыйах бырахсан уеруулэрин-
хомолтолорун тэннэ уллэстэн олороллор.
В.Л.Серошевскай бэйэтин “Якуты” диэн кинигэтигэр
киллэрбитинэн, 1891 сыллаахха Бородой улууЬугар 9673 ки­
Ьи, онтон Дупсун улууЬугар 7706 киЬи олорбуттар эбит.
Оччотооду кэмнэ тыа нэЬилиэктэрин улуустарын дьоннорун
ахсаана элбиирэ-аччыыра дьон кэлиититтэн-барыытыттан,
улэттэн-хамнастан тутулуктаада эрээри ордук киЬи ахсаанын
хамсааЬына, одо терееЬунуттэн уонна киЬи елуутуттэн, араас
эпидемиялар турууларыттан улахан тутулуктаада. Оччотоодуга
дьон-сэргэ ситэ сайда илик олодуттан ыкса тутулуктаах
сэллик, сыынка, торохуома, сыстыганнаах ис ыарыыларын
араас керуннэриттэн ураты ордук киэн сири хабан хара
уоспа, куор, ыспаанка эпидемиялара Саха сиригэр барытыгар
буолбутун курдук Бородой, Дупсун, Байадантай улуустарыгар
олус ыардык уонна элбэх елуулээх кэлэн барбыттара. Ол
курдук 1892 сыллаахха Чэриктэй танаратын дьиэтин адабыта
бэйэтин летопиЬыгар суруйарынан 1863 сыллаахха куор
эпидемиятыттан Дупсун улууЬун бу танара дьиэтин иЬигэр
киирэр нэЬилиэктэриттэн танара улэЬиттэринэн саалтыыр
аахтаран, ыллатан кемуллубутунэн 168 киЬи елбут. Итинтэн
сылтаан олохтоох дьон-сэргэ улэлиир кыада суох буолан,
1862 сыллаахха садаламмыт Чэриктэй “Богородско-Влади-
мирскай” танаратын дьиэтин тутуута хас да сылга тохто-
туллубута диэн летописка ыйылла сылдьар (Якутские епар­
хиальные ведомости, 1892, № 23).
5