Page 8 - Уус Алдан эмин тэрилтэлэрин сайдыытын историята

1893 сыллаахха Суотту КыЬыл кырдалыгар турбут Пок-
ровскай танаратын дьиэтин адабыта летописка суруйбутунан
бу танара дьиэтин иЬигэр киирэр I Суотту, II Суотту, Сабарай,
Сынаах, СаЬылыкаан нэЬилиэктэргэ 1874—75 сс. ере турбут
хара уоспа 170 киЬиттэн ордугу, онтон 1888 сыл алтынньы
ыйтан 1889 сыл муус устарга диэри салданан барбыт хара
уоспа эпидемиятыгар 500-тэн тахса киЬи елбут. Ол ыар
быЬыыны илэ-харадынан кербут адабыт суруйар: “В общее
назидание мрачную, тяжелую картину опустошения предс­
тавлял пораженной губительную заразаю приход. Одни ли­
шились жен, другие — мужей, третьи — детей: там где
было многочисленное семейство, по миновании болезни,
оставался лишь один или два человека” (Якутские епар­
хиальные ведомости, 1893 г., № 22).
Дьэ бу сурукка киирэн, архыыптан кестубут адыйах хо-
лобуртан да ылан кердеххе Дупсун, Бородой улуустарын
ахтыллыбакка хаалбыт атын кэккэ нэЬилиэктэригэр теЬелеех
элбэх теруех-yyhyox эдэркээн дьоннор, хонуу симэдинии сана
тыллан эрэр кыра одолор быладайга былдьаппыттара буолуой?
Ону билигин киЬи ис сурэдин иэйиитинэн эрэ таайа сатыыра
буолуо.
Ол кэмнэ Саха сирин угус еттугэр буоларын курдук
Бородой уонна Дупсун улуустарыгар проказа ыарыы баар
этэ. 1894 сыллаахха Дупсун танаратын дьиэтин адабыта
суруйарынан танара дьиэтиттэн уон биэс биэрэстэлээх сиргэ
турар саха баладаныгар туерт ыарыЬах бииргэ олороллорун
истэн бара сылдьыбыт. Онно ыарыЬахтар таннар танастара,
аЬыыр иЬиттэрэ, унэр танаралара суох олороллорун корон
тоЬо кыайарынан комену оноро сатаабыт (Якутские епар­
хиальные ведомости, 1899 г., № 3).
Маннык кытаанах кэмнэ XIX уйэ иккис анарыгар Бородой,
Дупсун улуустарын дьонугар-сэргэтигэр государство оттуттэн
эминэн-томунан туох да коме суода.
Арай 1860 сыллаахха тохсунньу 4 кунугэр Бородой улууЬун
Сабарай диэн нэйилиэгэр уоспаны утары быЬыы ыытааччы
анаммытын туЬунан (ЦГА, ф.31, оп.2, № 1 676) сурук баар.
Онно этиллэр: “Борогонцы. Инородной управе. Контора
гражданской больницы от 04.01.1860 г. № 3365 в Борогонском
улусе Сабарайском наслеге Афросинья Иванова назначается
оспопрививателем с годовым удовольствием 9 р.44 к.”. Онтон
бу А.Иванова диэн олохтоох дуу, кэлии дуу дьахтары уерэтэн
улэлэтэ таЬаарбыттара биллибэт. Ол кэнниттэн 1861 с. ыам
ыйыгар I Суоттуга Степанида Васильеваны анаабыттар. Эмиэ
бу сыл бэс ыйыгар II Суоттуга уонна Хоро нэйилиэгэр уоспаны
6