Page 105 - Былыр этэ диэххэ

дук чаллырҕаппытынан аҕылыы-аҕылыы түһүнэн кэбиспит. Бары
илийбит эт куура хатыыта, иккис солуотунньук саҕа соруйтарыыта
суох тыган кэбиспитин кыыс этэ билэн мэҥиэни хаппыт балык-
тыы далайын түгэҕэр илдьэ барбыт. Дьонуҥ тоҥнохторо буолуо
диэн сылтахтанан, хоноһо тыын ылаары дьиэлээхтэри ыҥырбыт.
Ийэлээх аҕа кыыстара уоскуйан талбаара налыйбытын өҥөйөн
көрөөт тугу да туоһулаһа барбатахтар. Хахсыктаах күөс сытыттан
атын сыты билбэтэхтии туттубуттар. Уота сөҕүөрүйбүт оһохтон
уута уолбут күөстэриттэн уҥуох арыытын кытыйаҕа баһан ылан
«илбииһиккэ» туттарбыттар, күөстэрин миинин тобоҕун иһээт,
дьиэлээхтэр утуйа барбыттар. Хоноһо ыарыһаҕы маныы хаалбыт.
Дьиэлээхтэр утуйалларын кэтии олорон сэниэ киллэриммит киһи
кыыһын хоонньугар сып гынан хаалар. Кылгас дьол кыымыттан
бэриһиннэрэн сомсумахтаан хаалаары, кыыс оҕо сатыырынан
уҥа-таала эр киһи анныгар эдьэҥ иэйэхситин ыллата хоммут.
Сарсыарда дьиэлээхтэр хотонноругар тахсыылара хоноһолоро
хоройон олорбутунан нуктуу олорорун көрө аһыммыттар. Кыыс-
тара арыый бэттэхтээбит, саҥардыы утуйбут үһү. Иккис күнүгэр
дьоно от тиэйэр сылтахтанан алаас уҥуор барбыттарыгар, тыл
бырахсан кэпсэтиһиигэ эр киһи сотору барарын истэн ытыырын
астыннаран уоскутаары анньа сыттаҕына, кыыс этин алдьаттаран
кыламмахтаабыт. Ити курдук үс түүннээх күн кыыстарын «илбий-
бит». Кыыстара былаатын бүрүммүтүнэн сылдьан киирбит-тах-
сыбыт, эбиитигэр балай эмэ аһаан, ийэлээх аҕа үөрэн имнэнсэн
эрэ кэбиһэллэр. Төрдүс күнүгэр киһилии остуолга кэлэн аһаабы-
тыгар көрдөхтөрүнэ, кыыстара имэ кэйэн бэттэх кэлбитэ билли-
бит. Кыыстара хаанныын сырдаан сүүрэ сылдьар буолуута сэттис
күнүгэр хоноһо барара кэлэр. Эрэйин соболоҥор өҕүөрүмэр кунан
атах эти ылан аттанаары турдаҕына, кыыстара тулуйбакка сүүрэн
тахсан Агаан моойугар иилистэ түһэн ытаабытын тулуйбакка, эр
киһи кыыһы киэр садьыйаат, атын соруйан кэбиспит.
Кэлин кырдьан олорон кэпсиирэ: «Онтон ордук имэҥнээх
ыраас тапталга түбэспэтэҕим. Кыыс оҕо ахтатыгар уоту кыбыта
сылдьар диэн бэргэн этии Дьэбдьиэйим эрэйдээҕи суорума суол-
луу сыспытын өрүһүйэн турабын. Ол иһин кыыспын көрүөхпүн
баҕардарбын да биирдэ да ол диэки соруйан охсуллубатаҕым. Сы-
рыы-айан киһитэ сылаас ороҥҥо хонон турдарбын диэн баҕарарым
кэмнээх дуо. Ойох ыл дьиэччилэр да бааллара. Дьылҕа-хаан ыйааҕа
103