Page 104 - Былыр этэ диэххэ

Хоноһо түүрэ кэлгиллибит таҥаһын тэнитэ, итиини биллэрэ
кирээккэҕэ ыйаан, атын аһата иккистээн тахсар. Кыыс сөбүлэҥин
биэрбит. «Баардаах» хоноһо уҥуох арыытын көрдөөбүтүн, таһыр-
дьаттан күөс тобох уҥуоҕун толору киллэрэн, уоту тиҥинэччи
оттон, уулаан уокка уурбуттар. Кыыстарын сирэйин былаатынан
саптаран утары олордоллоругар соруйбут. Ол кэннэ кыыһы илии-
титтэн ылан, айах аһар ырыатын ыллаан кулуһутан киирэн барбыт.
«Ыарыһах» кыыс эрэйдээх хоноһо ортолуу ыллаан эрдэҕинэ туй-
маарыйан сууллан эрдэҕинэ, эдэр киһи көтөҕөн ылан соҕуруокка
кэннигэр баар кыыс оронугар илдьэн сытыарбыт. Эр киһи илиитин
билбэтэх кыыс сүрэҕэ айаҕынан тахсыахтыы мөхсүбүтүн уйбакка
уһуутаабытыгар, хоноһо дьиэлээхтэргэ туһаайан эппит: «Кыыскыт
эрэйдэнэрин көрбөт гына хотоҥҥо киирэргит дуу? Ыарыытын бас-
тыҥын уһуллахха эрэ сатаныыһы», — диэбит. Дьиэлээхтэр биир-
биэс саҥата суох сабдыгыраспытынан, аргыттан тымтык мастарын
кууспутунан хотоҥҥо ойбуттар.
Илбииһит орон баһыгар хомуллан турар утуйар таҥаһы хаҥас
илиитин таһынан хаһыйа охсоот, кырса суорҕаны арыйа тардан
кыыһы иттэннэри бырахпыт. Харса суох кыыс таҥаһын ньылбы
тарпытыгар былаат курдук налыйбыт кыыс утарылаһа сорумма-
таҕыттан, бэйэтэ сүр түргэнник сулбу бэринээт киллэрбитинэн бар-
быт. Баҕарбыт кыыс инчэҕэй этэ түгэҕэр диэри астаран уот абытай
уһууталаан ылбыт. Хара үлэҕэ эриллибит эдэр кыыс күүстээх илии-
тэ ыбылы тардынан, кымаахтаан ыла-ыла иһин түгэҕиттэн имэҥ-
нээхтик хаатыйаламмыт саппыйаттан ыан ылардыы эт этэ бүтүннүү
дьигиһийэ, дьалыҥҥа ылларан эппэҥнии сыппыт.
Туҥуй кыыс муос эмсэх курдук турбут томоохото бугуһуйбут эр
киһи түөһүн аалан көҕүтэрэ күүһүрбүт. «Илбииһиппит» күүстээх
илиигэ куустаран, кыайан хамсаммакка туора-маары хаадьаҥалыы
эрэ сыппыт. Тулуйбакка ыанньыйбын саппыйатыттан сөтөллүмэ-
хтиир курдук антах биллибэт куйаарга тоҕута тэбэн тыгыалаппы-
тын, кыыс оҕо куоттарбатарбын ханнык диэбиттии, эт этэ бүтүн-
нүү оборордуу бүтэһик муҥурунан ыбылы тардынан муомахтаабыт.
Хайалара да ийэтин иһиттэн тахсыбыт салыҥнаах кулуннуу ибили
титирээн, уҥуохтуун дьигиһийэ, кырса суорҕан иһигэр уунан устан
хаалтар. Эр киһини билбэтэх кыыс ылыахтааҕын ылан налыс гы-
ныытыгар биһиги киһибит төлө туттаран, имэҥ сытыттан холуо-
чуйбут кыыһы илийбит ынах этэрбэһинэн ууну кэһэн эрэр кур-
102