Page 87 - Былыр этэ диэххэ

үлүктэ диэн чараас гына тыыран хатара ыйаатым. Биһиги, тииһэ
суох дьон, аһаабат аһын күлүү гынан оҥорон эрдэҕиҥ диэн сэмэ-
лэнним. Куҥ эттэн балай эмэ эти эрийтэрбитим. Бу тухары биир
да киһи көмөлөспөт. Тыл быраҕа сэмэлииллэр эрэ.
Күһүөрү куска аралдьыйан оҥорбут аспын умна да быһыы-
тыйбытым. Куолча: «Нохоо, били аскын көрбөккүн дуо?» — диэ-
битигэр өйдөнөн, тахсан үөһээттэн аҕыйаҕы киллэрдим. Урут
бэйэм боруобалаан астынным аҕай. Ол кэннэ Куолча ылла, На-
чаала, кырдьаҕас бөрө, билиэ суоҕа дуо, кини да хаалсыбата... Ону
көрө сытан Тойоммут: «Аҕалыҥ эрэ миэхэ ити аскытыттан», —
диэтэ. Бу эбит тииһэ да суох киһи аһыыр аһа. Аҕыйаҕы оҥорбутум
начаас бүтэн хомотто. Эмис ыыһаммыт эт хаппыта үтүө ас.
Начаалабыт ол да гыннар илимин эспэтэҕэ. Сороҕор хас
да хонон кэлэр. Биирдэ дьэ буолан-хаалан кэллэ ээ. Эрэбэдэй
муҥунан хабдьы аҕалбыт. Хонтоттон суҥхаран ылбыт куукулунан
таах сытыахтааҕар илим таҥыммыт. Түргэн туттуулаах киһинэн
ааҕыллар. Киһи барыта билэр киһитэ. Күһүҥҥү киэһэ чүмэчинэн
олорон биир илимҥэ холоон куукулун тэлбит. Таҥа охсон, ууга
түһэрэн көрбүтэ, араас иэннээх гына тэлээхтээбит. Эһэн таһаа-
ран, тэҥнээри ол курдук хоннорбут. Сарсыарда турбута, илими-
гэр үөр хабдьы иҥнэн, күлбүһэх курдук сөрөөн сыталларыгар тах-
сыбыт. От, талах хаппыт лабаата, хабдьы түүтэ саҥа илими ойуун
кыаһаанын курдук оҥорбут. Аллараа абааһылар өлөрбүн түүйэн
иҥиннэхтэрэ диэн барыбытын аймаата. Дьөгүөрэп таах сытыах-
тааҕар диэтэҕэ, Куолчаны кытта илими хаттаан тэҥнии быһан
биэрдилэр. Оҕонньорбут үөрэн аастымата ааһарга дылы гынна.
Илимин хотоҕоһун баайбытынан барда. Хотоҕоһо тиийбэккэ:
«Ыл, нохоо, ол сытар маһы ылан кулу», — диэн тырыыҥкаҕа
хаалларбыт маспытыгар эрдийдэ. Мин хотоҕоһун уһунунан эр-
биинэн бысталаан биэрбиппин, сап иҥнэр гына олуктуу охсоот
баайталаабытынан барда. Куолча тыым уутуйар диэн, маҕанынан
түгэҕин соппута, кырыыга маҥхайа сытарыгар күһүҥҥү хараҥаҕа
хабдьы үөрэ иҥиннэҕэ диир. Күһүҥҥү куска, хабдьыга Куолча
кыараҕас от үрэххэ, сиэҥҥэ оннук илим тардар идэлээх эбит.
Эбиитигэр өрөһө маһыгар кэнсиэрбэ ньаалбааннарын баайара
үһү. Оччотугар иҥиннэхтэринэ сэттэ айдааны тардан, тута тахсан
араарааччыбын диир. Киэһэ утуйуох иннинэ биирдэ эмэ Куол-
чаттан көрдөһөммүн сир киһитин албастарын кэпсиирэ. Ону да
Тойон утуйбутун кэннэ. Пароста истэригэр бэрдимсийэн сүгүн
85