Page 135 - Бастыннартан бастакы

Л
Үлэ дьоруоиа ч
БУРЦЕВ ДАНИЛ ГАВРИЛ ЬЕВ114 - ТАЙЫЛА к БАСТЫҤНАРТАН БАСТАКЫ

Эргиллибэт эргэ олохтон:
... Биирдэ, сааһыары кыһын Халаччымыанап (Ив. Дм. Галактионов)
диэн улуус суруксута: «Ыраахтааҕыны устубуттар» - диэн сурук
ылбыт уһу дэһии буолла. Биһиги уруокка олорор этибит. Учууталбытын
корудуоргэ ыҥыран ылан, тугу эрэ кэпсээн сипсийдилэр. Утаакы буол-
бата, киһибит, кылааска киирээт, малын хомунна, уонна: «Миигин
быраабаҕа ыҥырдылар, уөрэхпит бугун манан буттэ», - диэтэ да, «тэп»
гынан хаалла....
Кини кэллэр кэлбэтэ. ... Мин сорох уолаттары кытта быраабаҕа
суурдум. Ыраахтааҕы уһуллубута учугэйин да, куһаҕанын да билбэт
этибит эрээри, уһуллубута улахан суолталааҕын хайдах эрэ өйдуур
этибит.Тиийбиппит, бырааба дьиэтэ глобус толору, лыык курдук, киһи
эбит. Биһигини, оҕолору, таһырдьа уурэн көрдулэр да, биһиги оннук
«көртөн» матыах дьон буолбатахпыт, хата хайдах эрэ гынан (олоппоһу
аннынан, эггин) дьон иннигэр киирдибит.
Халаччымыанап лаппахана курдук аччыгый, бытааннык, мөдөөннук
сатира сатыыр киһи этэ. Дъэ бытааннык, сыыйа-сыыйа, куолаһын
кытаатыннара-кытаатыннара, мустубут дьоҥҥо: «Дъэ, бу биллэрии
кэллэ, арай, ыраахтааҕыны устубуттар, аны ыраахтааҕыта суох оло­
рор уһубут», - диэн, хат-хат лаҕыйа, кэпсии олорорун бу баар курдук
ойдуубун.
Биир оҕонньор сак ат а ыйыппыта: «Оччоҕо, аны ким ыраахтааҕы
буолар уһу?» Халаччылыанап онно бытыгын быыһынан сонньуйан баран
эттэ: «Хата этэбин ээ, аны ыраахтааҕыта суох олорор уһубут».
«Ол аата хайдаҕый?» - диэн, эмиэ ыйыттылар. «Дъэ, ол аата хай-
даҕын манна биллэрбэтэхтэр», - диэн, Халаччымыанап «быһаарда».
Дьон ибир-сибир тугу эрэ кэпсэтэллэрэ, бэркэ сирэйдэрэ-харахтара
турбут быһыылааҕа да, мин итинтэн атынын «бу» диэн өйдөөбөтум.
Сарсыккытыгар Павел Андреевич мэлииппэ аахпыппыт кэннэ,
уруок акарын кэриҥэ ыраахтааҕы уһуллубутун туһунан кэпсээтэ. Ону
мин ис хоһоонун учугэйдик өйдөөбөппун да, маҥнайгы эппитин ойдуубун:
«Ити мэлииппэ аахтыбыт да, сака былаас хайдах дьаһалы окорорун
билбэтим. Аны, баҕар, мэлииппэ аахпат буолуохпут». Онтон ойдуубун:
«Бары иһиттэххит дии, ыраахтааҕыны устубуттар уһу», - диэн.
Мин онтон ордугу истибэтим, бэҕэһээ быраабаҕа атыны эппэтилэр.
Итиэннэ (быһаччы соҕус эттэххэ): «Биһиги, сахалар, соҕуруу дойду
уөрэхтээх омуктар олохторугар тэкнээтэххэ, куһаҕаннык, харакатык
олоробут. Баҕар, саҥа былааска ордук олоруохпут. Эһиги учуутал тылын
истэр буолуҥ, учугэйдик уөрэниҥ, билигин уөрэхтээх киһи наада буолуо»,
- диэбитэ.
Иннокентий ПУХОВ,
старший научный сотрудник института
Мировой культуры имени А.М. Горького
Академии наук СССР, кандидат филологических наук

134