Page 14 - Бастыннартан бастакы

Үлэ дьоруойа
БУРЦЕВ ДАНИЛ ГАВРИЛЬЕВИЧ - ТАЙЫЛА БАСТЫҤНАРТАН БАСТАКЫ
★ ★
СТАРОВАТОВ ПЕТР ХРИСАНФОВИЧ

1873 сыл бэс ыйын 24 күнүгэр үлэһит дьаданы дьиэ кэргэҥҥэ тө-
рөөбүтэ. 1892 сыллаахха Дьокуускайдааҕы реальнай училищены бүтэрэн
Чурапчыга, олохтоох училище сэбиэдиссэйинэн үлэлии тахсыбыта. Онно
тиийэн полит-сыылынайдары кытта ыкса билсэн бодоруспутун иһин, ки-
нини эрэлэ суоҕунан ааҕан, Бүлүү куоратыгар көһөрөллөр. Ити курдук,
Петр Хрисанфович Бүлүүтээҕи хаһаахтар оскуолаларын учууталынан
ананар. Эдэр учуутал Бүлүү куоратыгар да полит-сыылынайдары кытта
ыкса сибээһи олохтуур. Бу кэмнэргэ Сунтаар Элгээйи оскуолатыгар,
онтон Бүлүүгэ тонной кэлэн Бүлүүтээҕи училищеҕа преподавателинэн
олус тахсыылаахтык үлэлиир.
Петр Хрисанфович Бүлүүуокуругар Сэбиэскэй былаас олохтонуутугар
актыыбынай кыттыыны ылбыта. Бүлүү куораты үрүҥнэртэн босхолоо-
һуҥҥа кыттыбыта. Биир түгэҥҥэ кыһыл байыастар буулдьалара бүтэн
ыксал буолбутугар, Староватов кутуу буулдьа овгорон, бүтүн этэрээт дьо-
нун балаһыанньаттан таһаарбыта.
Петр Хрисанфович 40 сыл устата учуутал идэтинэн үлэлээбитэ. Салгыы 1935 сылтан кыраайы
үөрэтиинэн күүскэ дьарыктаммыта. Ити кэмнэргэ Бүлүүтээҕи кыраайы үөрэтэр музейы төрүттээн,
Бүлүү историятын чинчийиинэн сыаллаахтык-соруктаахтык дьарыктаммыта. 1926-1930 сылларга
ССРС наукаларын Академиятын экиспэдииссийэлэригэр кыттар. Биллиилээх учуонайдар, специа-
листар бэлиэтээһиннэринэн, кини Бүлүүгэ алмаас харалла сытарын биир бастакынан биллэрбитэ
уонна Бүлүү өрүскэ ньиэп хостонуон сөбүн туһунан сабаҕалааһыннары оҥорбута.
1932 сыллаахха «Правда» хаһыакка Саха сиригэр ньиэби көрдүүр экиспэдииссийэ салайаач-
чыларыттан биирдэстэрэ, биллиилээх учуонай Н.С. Шатскай: «Саха сиригэр ньиэп булуллуутун
туһунан ыйыыны-кэрдиини кыраайы үөрэтээччи, Бүлүү сирин төлөннөөх патриота таб. Староватов
оҥорбута», - диэн Петр Хрисанфович бу боппуруоска ыытар үлэтин үрдүктүк сыаналаабыта.
Староватов Орто Бүлүү дьаамаларыттан арыы булкаастаах уу састаабын чинчийиини ыыппыта.
Онуоха Дьокуускайтан маннык ис хоһоонноох телеграмма кэлбит: «Убаҕас 0,7 битумнаах, остуол-
балаагг». Ити курдук 1956 сыл алтынньытыгар Бүлүү өрүскэ айылҕа гааһа арыллыбыта, ол туһунан
киин хаһыаттарга: «Хаһан даҕаны. ханна даҕаны маннык күүстээх уонна үрдүк күүрүүлээх тэбии-
лээх фонтаҥҥа чинчийээччилэр өссө түбэһэ иликтэр», — диэн сөҕөн суруйбуттара.
Петр Хрисанфович 50-тан тахса научнай ыстатыйалары суруйбута. Киниэхэ Социалистическай
тутууга уһулуччу үрдүк таһаарыылаах, туһалаах, сыралаах үлэтин иһин, 1932 сыл бэс ыйын 15 күнү-
гэр бүтүн Сэбиэскэй Сойуус үрдүнэн биир бастакынан Үлэ Дьоруойун үрдүк аата иҥэриллибитэ.
Петр Хрисанфович Бүлүү өрүс тардыытыгар кистэнэ сытар сир баайын, сыал-сорук оҥостон
туран дьаныардаахтык көрдөөбүтэ, үтүө түмүктэри биэрбитэ, ол да иһин кини туһунан учуонайдар:
«Бу кырдьаҕас олох уоскуйбат оҕонньор. Оннооҕор лаппа сааһыран да баран, үлэтин тохтоппот.
Кини дойдутун, норуотун туһугар кыра эмэ туһаны аҕалыан сөптөөх бары дьыалаҕа барытыгар
кыһаллара, санаатын уурара», — диэн тоһоҕолоон ытыктабыллаахтык ахтан суруйаллара.
Күн бүгүн П.Х. Староватов аатын Бүлүүтээҕи кыраайы үөрэтэр түмэл, Сунтаарга Элгээйи орто
оскуолата уонна Бүлүү улууһугар нэһилиэнньэлээх пууннар сүгэллэр.
Петр Хрисанфович Бүлүү куоратыгар 1957 сыллаахха сэтинньи 20 күнүгэр 84 сааһыгар олохтон
барбыта.

12