Page 11 - Бастыннартан бастакы

I баһа
ҮЛЭ ДЬОРУОЙДАРА

Арассыыйаҕа үлэ — чиэс, албан аат, дьоруойдуу быһыы быһыытынан сыаналанар. Оннук үлэҕэ-
хамнаска уһулуччу тахсыылаах, охсуулаах үлэни көрдөрбүт дьон бэйэлэрин үтүө майгыларынан,
үлэҕэ сыһыаннарынан, төрөөбүт дойдуга тапталы уонна үлэҕэ хорсун быһыыны көрдөрүү дьиҥнээх
туоһутунан буолаллар.
Арассыыйаҕа «Үлэ Дьоруойа» диэн өйдөбүл 1921 сыллаахтан туттуллар буолбута — ити сылтан
саҕалаан тахсыылаах, идэтийбит үлэлэригэр мунура суох бэриниилээх чулуу дьоҥҥо «Үлэ Дьоруойа»
диэн суруктаах грамоталары туттарыы үтүө үгэскэ кубулуйан барбыта. Киин Арассыыйаҕа грамота
күбүөрүнэтээҕи идэлээх сойуустар Сүбэлэринэн туттарыллара. Аан бастаан оннук грамоталарынан
Москва уонна Петроград куораттар хас эмэ сүүһүнэн ааҕыллар ахсааннаах үлэһит дьоно наҕараа-
даламмыттара. Бу грамотаны кытта сыаналаах бэлэх бэриллэрэ. Ол саҕана түөскэ иилиллэр бэлиэ
оҥоһулла илигэ.
Сэбиэскэй Сойууска «Үлэ Дьоруойа» диэн албан аат ССРС Киин Ситэриилээх Кэмитиэтин уон­
на Норуодунай хамыһаардар Сэбиэттэрин 1927 сыл от ыйын 27 күнүнээҕи Уурааҕынан Улуу Өктөөп
Өрөбөлүүссүйэтин 10 сылынан сибээстээн олохтоммута. Ити Албан аат ССРС уонна холбоһуктаах
өрөспүүбүлүкэлэр Ситэриилээх кэмитиэттэрин Президиумун быһаарыытынан «оҥорон таһаарыы,
наука эйгэтигэр, судаарыстыбаннай уонна уопсастыбаннай сулууспаҕа 35 сылтан итэҕэһэ суох үлэ-
лээбит дьоҥҥо (уһулуччулаах түгэннэргэ үлэ ыстааһын аахсыбакка), ардыгар Үлэһит-бааһынай Кы-
һыл Аармыйатын байыастарыгар кытта биэрэллэрэ». Үлэ Дьоруойдарыгар бочуоттаах бэлиэни кытта
Киин Ситэриилээх кэмитиэт Грамотата туттарыллара.
«Үлэ Дьоруойа» Албан аат Саха сиригэр аан бастаан 1928 сыллаахха тохсунньу ый 2 күнүгэр
ССРС Киин Ситэриилээх кэмитиэтин быһаарыытынан педагогическай үлэҕэ, төрөөбүт кыраайы
■ өрэтиигэ үрдүк ситиһиилэрин иһин уонна Бүлүү уокуругар алмаас, ньиэп булуллуутугар ураты
еҥөтүн иһин, Петр Хрисанфович Староватовка иҥэриллибитэ. Кини кэнниттэн 1935 сыллаахха
эт ыйын 5 күнүгэр Саха АССР-тан Уус Алдантан Данил Гаврильевич Бурцевка — Тайылаҕа уонна
Мэҥэ Хаҥалас оройуонун киһитигэр Антон Ильич Борисовка иҥэриллибитэ.
Социалистическай Үлэ Дьоруойа үрдүк аат 1938 сыллаахха ахсынньы ый 27 күнүгэр ССРС Үр-
дүкү Сэбиэтин Президиумунан олохтоммута. Бу албан аат кэлиҥҥи Сэбиэскэй Сойуус Дьоруойун
рдүк аатыгар тэҥнээҕэ уонна ол курдук чэпчэтии көрүҥнэрдээҕэ. Наҕараадаланар дьоҥҥо ССРС
Үрдүкү Сэбиэтин Президиумун Грамотата, Ленин уордьана, оттон 1940 сыл ыам ыйын 22 күнүттэн
Сиэрпэ уонна Өтүйэ ойуулаах Кыһыл көмүс Сулус мэтээл тутгарыллар буолбута.
Сэбиэскэй Сойууска 1938 сылтан 1991 сылга диэри 20,4 тыһыынча киһиэхэ Социалистическай
Үлэ Дьоруойун үрдүк аата иҥэриллибитэ.
Күн бүгүн биһиги Ийэ дойдубут сайдарын туһугар күүстэрин-уохтарын харыстаабакка үлэлээбит
нна саҥа технологиялары олоххо киллэриигэ хоннохтоохтук ылсыбыт, үлэ саҥа ньымаларын арый-
' ыт Үлэ Дьоруойдарынан, Социалистическай Үлэ Дьоруойдарынан уонна Үлэ Албан аата уордьан
. истиэпэнин толору кавалердарынан сокуоннайдык киэн туттабыт.

9