Page 92 - Бастыннартан бастакы

IV баһа
ҮЛЭНЭН ҮИЭТИЙБИТ УРАТЫ КӨЛҮӨНЭ
_____

ХОЛКУОСНАЙ ТУТУУ ХОРСУНА

«Маяк» холкуос бочуоттаах кырдьаҕаһа Иван
Иванович Бурцев 70 сааһын туолла. Кини оройуон-
ҥа бастакынан тэриллибит «Мындааба» холкуоска
чилиэнинэн киирбитэ 37 сыл буолла. Ити иннинэ
Хоро нэһилиэгэр «Трактор» диэн тыа хаһаайысты-
батын холбоһугар чилиэнинэн ылыллыбыта. Хаһаа-
йыстыбатын «Кыһыл Маяк» холкуос кыһыл бар-
тыһаана Дмитрий Андреевич Алексеев «Коммуна»
диэн ааттаах, билиҥҥитэ Майаҕас миэстэтигэр, он-
тон-мантан дьиэлэри көһөртөөн, бөһүөлэк тутууту-
нан дьарыктаммыта. Бөһүөлэк тутуутугар оройуон
актыыба эмиэ көмөлөспүтэ. Оннооҕор Найахыттан,
Иван Иванович Бурцев
кэргэнинээн Фекла Николаевналыын Дүөндүттэн кэлэн ыччаттар көмөлөспүттэрэ. Ком-
мунабытыгар үлэлиэн баҕарбат да ыаллары күүс өт-
түнэн чилиэнтгэ тардан, бэл айдаан үөскүү сылдьыбыта, этиһии-үҥсүү элбээн, онуоха баартыйа
эбкуома орооһон, «холбоһуктааһыҥҥа хаҥас халыйыыны оҥорбуттар», - диэн уураах таһаарбыт
этэ. Онон коммунабыт ыһыллан хаалбыта. Кини оннугар холкуостар тэриллибиттэрэ. «Мындааба»
артыалыгар чилиэнинэн, бэйэлэрин баҕаларынан 29 хаһаайыстыба киирбитэ. Бастаан утаа тус-туһу-
нан араспаанньалаах дьоннор киириэхтээхтэр диэн ыйыы кэлэн, Бурцевтар бэрт моһуокка ыллара
гылдьыбыттара. Сотору-сотору Егор Свинобоев диэн атын араспаанньалаах дьоҥҥо тиийэн: «Биһи-
ги холкуоспутугар киириҥ», — диэн агитациялаан, бэрт өр саараан баран киирбиттэрэ. Атын ар-
тыаллартан уратылара диэн ат уонна оҕус көлөнү күнүүлэһиитэ суох бүтүннүү холкуоска холбоо-
буттара. Итинник балаһыанньаны устаапка суруйан, бигэргэтэн баран үлэлэрин саҕалаабыттара.
Коле уопсайданыыта холкуос үлэтигэр-хамнаһыгар улаханнык туһалаабыта. Холкуос чилиэннэрэ
артыалга үлэлээн бурдугу үүннэрэллэригэр, оту элбэхтик оттуулларыгар интэриэс үөскээбитэ. «Хол­
куос көлөтө», «Мин көлөм» диэн тыл-өс хара маҥнайгыттан тахсыбатаҕа. Ыанар ынахтары холкуоска
холбооһун оггоһуллубута гынан баран, маҥнайгы сылга пиэрмэ олохтоммотоҕо.
1930 сыллаахха кыра холкуостары холбоон, бөдөҥсүйбүт «Кыһыл Маяк» артыалы тэриммиттэрэ.
Ынах сүөһүнү иитэр пиэрмэ 1931 сыллаахха тэриллибитэ. Иван Иванович Бурцев итинтэн салгыы
бастакы холкуостар бэрэссэдээтэллэрин тустарынан кэпсиир: «Мындаабаҕа» бырабылыанньа бэрэс-
сэдээтэлинэн Роман Иванович Бурцев, мин бииргэ төрөөбүт быраатым, үлэлээбитэ. «Кыһыл Маяк»
кэмигэр 1932—1933 сс. бэрэссэдээтэлинэн Данил Гаврильевич Бурцев этэ».
И.И. Бурцев 1929 сылтан 1951 сылга диэри холкуоска биир да сылы көтүппэккэ биригэдьиир-
дээбитэ. «Үлэ бөҕөҕө эриллибит оҕонньор», — диэн кэпсиир уһуннук суотчуттаабыт Дмитрий Ива­
нович Гуляев.
1935 с. холкуос ынах сүөһүтүн ахсаана 200 төбөҕө тиийбитэ. «Кыһыл Маяк» сүөһү иитиитигэр
бастаан, оройуон «Бочуот дуоскатыгар» тахсыбыта. Илин Үрэххэ Петр Бурцев сэбиэдиссэйдээх ынах
сүөһү пиэрмэтэ өрөспүүбүлүкэ үрдүнэн холобур буолар үлэни көрдөрөр. Ити туһунан «Кыһыл ыл-
лык» сурунаал хайҕаан суруйбут этэ. Бу пиэрмэҕэ уопсастыбаннай саҕалааһынынан үлэлиир остоло-
буой, кыһыл муннук, баанньык тэриллибиттэрэ.
1933-1935, 1937, 1939 сылларга бурдук өлгөм үүнүүтүн хомуйбуттара. Отуу Анна, Үрэх Халдьаа-
йыта диэн бааһыналар хас биирдии гектарыттан 20-лии центнер бурдугу ылбыттар. Боробуйуоп
(«Воробьев») бааһыната итинтэн намыһаҕы биэрбитин туһунан Иван Иванович кэпсээбит. Сал­
гыы кини: «Бааһыналарга ноһуом киллэрэн, сири паардаан, сынньатан баран, сиэмэни ыһарбыт.
Бириинчиктээн үлэлиирбит. Көлөһүммүтүн таах тохпот этибит». Биригэдьиир үлэтин туһунан
Дмитрий Гуляев бу курдук кэпсиир: «Чэ, холобура Иван Иванович биригэдьиир буоллум диэн

91